ارزش خالص دارایی (NAV) چیست و چگونه محاسبه می‌شود؟

اگر از شما بپرسند که هدف از سرمایه‌گذاری چیست؟ به احتمال زیاد تعجب می‌کنید. چرا که جواب چنین سوالی کاملا مشخص است. هیچکس سرمایه‌گذاری نمی‌کند که پولش را دور بریزد، یا بخواهد ضرر کند و …، بلکه همگی سرمایه‌گذاری می‌کنیم تا ارزش دارایی‌های خود را بیشتر کنیم. از این رو، یکی از مفاهیمی هم که باید در دنیای سرمایه‌گذاری بلد باشیم، مفهوم ارزش خالص دارایی یا (NAV) است که در ادامه با آن آشنا خواهیم شد.

ارزش خالص دارایی NAV چیست؟

واژه NAV یا Net Asset Value به معنای ارزش خالص دارایی است. در واقع این شاخص نشان‌دهنده ارزش واقعی کل دارایی‌های یک شرکت یا یک صندوق سرمایه‌گذاری است. در واقع این شاخص را می‌توان معیاری استاندارد برای ارزش‌گذاری و مقایسه عملکرد صندوق‌های سرمایه‌گذاری قلمداد کرد.

نحوه محاسبه ارزش خالص دارایی ها

اگر ارزش کل دارایی‌های یک صندوق را از کل بدهی‌های آن کنیم، ارزش خالص دارایی‌ها یا NAV بدست خواهد آمد. این مفهوم تا حد زیادی به معادله اساسی حسابداری (دارایی = بدهی+سرمایه) شباهت دارد، با این تفاوت که NAV کاربردی مالی و کاملا متفاوت دارد. فرمول ارزش خالص دارایی ها در یک شرکت یا یک صندوق سرمایه‌گذاری به صورت زیر است:

محاسبه ارزش خالص دارایی = کل ارزش بدهی‌ها – کل ارزش دارایی‌ها

برای مثال اگر ارزش کل دارایی‌های یک صندوق برابر با 100 میلیارد تومان و میزان بدهی‌های آن 25 میلیارد تومان باشد، ارزش خالص دارایی‌ این صندوق 75 میلیارد تومان برآورد خواهد شد.

NAV هر واحد صندوق سرمایه گذاری چیست؟

NAV هر واحد صندوق سرمایه گذاری یکی از ملاک‌های ارزیابی عملکرد صندوق‌ها در نظر گرفته می‌شود. بر اساس مقررات سازمان بورس و اوراق بهادار ایران، دارایی‌های صندوق به صورت روزانه ارزش­‌گذاری و به شکل ارزش خالص دارایی (NAV) محاسبه می‌شوند. این محاسبه در انتهای هر روز برای اطلاع سرمایه‌گذاران از ارزش واقعی واحدهایی که خریداری کرده‌اند، با عنوان ارزش خالص هر واحد صندوق و بر اساس قیمت پایانی دارایی‌های آن گزارش می‌شود.

مثلا زمانی که NAV یک صندوق 30 هزار تومان است، یعنی هر واحد سرمایه‌گذاری آن صندوق، معادل 30 هزار تومان دارایی خالص دارد. اگر ارزش دارایی‌ یک صندوق به علت افزایش قیمت یا دریافت سود نقدی بیشتر شود، NAV هر واحد صندوق نیز افزایش خواهد یافت و بالعکس.

فرمول محاسبه NAV هر واحد صندوق

اگر بدهی‌های صندوق که شامل بدهی به ارکان صندوق و کارگزاری‌ها بابت خرید سهام می‌شود را از دارایی‌های صندوق کم کنیم، کل ارزش خالص دارایی‌های صندوق به دست می‌آید. حال اگر حاصل را بر تعداد کل واحدهای صندوق (واحدهای سرمایه‌گذاری نزد سرمایه‌گذاران) تقسیم کنیم، ارزش خالص هر واحد یا NAV هر واحد صندوق به دست می‌آید.

برای مثال اگر ارزش روز دارایی‌های یک صندوق 100 میلیارد تومان باشد و میزان بدهی‌های آن نیز 4 میلیارد تومان، ارزش خالص دارایی‌هایش 96 میلیارد تومان است. حال اگر صندوق دارای 800 هزار واحد باشد، ارزش خالص هر واحد صندوق 120 هزار تومان می‌شود.

همچنین می‌توانید از فرمول زیر برای به دست آوردن تعداد کل واحد‌های یک صندوق استفاده کنید:

گفتنی است NAV ملاکی برای ارزیابی کامل عملکرد یک صندوق سرمایه‌گذاری نیست و باید موارد دیگری مثل بازده و ریسک صندوق نیز در نظر گرفته شوند و بعد از مقایسه آن‌ها با شاخص بورس و دیگر صندوق‌های مشابه، سرمایه‌گذاری انجام شود.

انواع NAV

به طور کلی سرمایه‌گذاران باید با مفهوم 3 نوع NAV آشنا باشند:

NAV صدور چیست؟

قیمت صدور و ابطال واحدها نیز بر مبنای ارزش خالص هر واحد (NAV) تعیین می‌شوند. در واقع قیمت صدور و ابطال هم‌جهت با  ارزش خالص هر واحد تغییر کرده و در نهایت سود و زیان هر سرمایه‌گذار را مشخص می‌کنند.

به پولی که سرمایه گذاران برای خرید واحدهای جدید پرداخت می‌کنند، NAV صدور گفته می‌شود و اندکی بیشتر از ارزش خالص هر واحد (NAV هر واحد) است. این تفاوت به این دلیل است که مدیر صندوق در خرید اوراق بهادار جدید باید هزینه‌ای را بابت کارمزد پرداخت کند و برای اینکه این کارمزد به سرمایه‌گذاران قدیمی تحمیل نشود، تنها با استفاده از NAV صدور از سرمایه‌گذاران جدید دریافت می‌شود.

NAV ابطال چیست؟

اگر سرمایه‌گذاران به پول نقد احتیاج داشته باشند و بخواهند واحدهای خود را بفروشند، قیمت واحدهای آنها بر اساس NAV ابطال محاسبه می‌شود. NAV ابطال با فرض کسر هزینه‌های مربوط به معاملات از بهای فروش دارایی‌های سبد تعیین می‌شود و مبنای خالص پرداخت به شخص قرار می‌گیرد. یعنی در NAV ابطال هزینه کارمزد معاملاتِ فروش، در نظر گرفته می‌شود و از ارزش خالص هر واحد کسر می‌شود. بنابراین NAV ابطال معمولا کمتر یا مساوی NAV هر واحد است.

قیمت آماری واحدهای صندوق یا NAV آماری چیست؟

گاهی به دلیل وجود شرایط خاص و محدودیت‌هایی که در بورس اوراق بهادار وجود دارد، تعدادی از سهام بورسی موجود در سبد اوراق بهادار صندوق، قابلیت نقدشوندگی ندارند. در چنین شرایطی برخی از سهم‌ها با صف فروش یا صف خرید همراه می‌شوند.

بنابراین قیمت اعلام شده در تابلوی معاملاتی، قیمت واقعی و منصفانه نیست. در چنین شرایطی، مدیر صندوق باید قیمت برخی از سهم‌های موجود در سبد سرمایه‌گذاری را تا حد قابل قبولی تعدیل کند. به عبارتی در این شرایط باید NAV جدیدی محاسبه شود تا مبنای تعیین قیمت صدور و ابطال واحدهای سرمایه‌گذاری قرار ‌گیرد. این NAV جدید NAV آماری نام داشته و در کنار NAV صدور و ابطال واحدهای سرمایه‌گذاری، اعلام می‌شود.

NAV آماری یک مبنای مقایسه‌ای است و در آن آخرین قیمت بسته شدن سهام، بدون اعمال تعدیل مدیر (همان قیمتی که روی تابلوی معاملاتی است) قرار می‌گیرد.

اگر مدیر قیمت هیچ‌یک از سهام موجود در سبد سرمایه‌گذاری صندوق را تعدیل نکرده باشد، NAV آماری و ابطال با هم برابر و مقداری از NAV صدور کمتر هستند.

چه زمانی ارزش خالص دارایی صفر می‌شود؟

ممکن است به هر علتی NAV یا ارزش خالص دارایی‌های یک صندوق یا شرکت سرمایه‌گذاری به صفر یا زیر صفر برسد. این اتفاق نشان‌دهنده از دست رفتن تمام دارایی‌ها و یا به عبارت بهتر، ورشکستگی کامل شرکت یا صندوق است. در واقع، NAV منفی در صندوق‌ها اتفاق نمی‌افتد و اگر به‌ سمت صفر میل کند، نهاد سازمان بورس و اوراق بهادار مداخله خواهد کرد.

سوالات متداول