دانلود اپلیکیشن

آشنایی با انواع ابزارهای معاملاتی بورس کالا

آشنایی با انواع ابزارهای معاملاتی بورس کالا

در این مقاله با انواع ابزارهای معاملاتی بورس کالا آشنا می‌شویم. دو فضای مختلف جهت معامله در بورس کالا وجود دارد:

بازار فیزیکی: در این بازار کالا به صورت فیزیکی از طرف تامین کننده، عرضه شده و خریداران به صورت مزایده کالا را خریداری می کنند.

بازار مشتقه: بازاری است که در آن اوراق بهاداری معامله می شود که ارزش آن از یک دارایی پایه یا کالا مشتق شده است.

هر کدام از بازارهای فوق انواع مختلفی دارند که در ادامه به آن می پردازیم.


بازار فیزیکی بورس کالا

یکی از ابزارهای معاملاتی بورس کالا بازار فیزیکی است. در بازار فیزیکی قراردادها بر مبنای سازوکار معامله، سررسید تحویل کالا، روش و زمان تسویه وجوه، به انواع زیر تقسیم می‎شوند:

قرارداد نقدی

در این نوع قرارداد، فروشنده باید ظرف مدت سه روز کاری بعد از انجام تسویه توسط خریدار، کالای موردنظر را تحویل دهد. ضمنا، کل وجوه قرارداد باید ظرف سه روز کاری بعد از معامله پرداخت شود.

 قرارداد سلف

این نوع قرارداد شبیه قرارداد نقدی است، با این تفاوت که در قرارداد سلف، کالا در سررسیدی تعیین شده (حداقل از 3 روز کاری) تحویل داده خواهد شد. برای مثال، خریدار الان وجه کالا را پرداخت می کند اما کالا را بعد چند روز از فروشنده تحویل می گیرد. واضح است که این نوع قرارداد به نوعی ابزار تامین مالی برای فروشندگان محسوب می شود.

قرارداد نسیه

با این نوع قرارداد هم که همه آشنا هستند. میشود گفت این قرارداد عکس قرارداد سلف است. اول کالا تحویل داده می شود، و خریدار بعد مدتی معلوم وجه را تسویه می کند. البته این نوع قرارداد در بورس کالای ایران انجام نمی شود.

موارد قابل معامله در بازار فیزیکی شامل محصولات صنعتی و معدنی، کشاورزی، پتروشیمی، فراورده های نفتی است.

بازار فیزیکی بورس کالا

بازار مشتقه بورس کالا

بازار مشتقه از دیگر ابزارهای معاملاتی بورس کالا است. بازار مشتقه نیز قراردادهای گوناگونی را در بر می‌گیرد، که به شرح زیر است:

قرارداد آتی

به طور ساده قرارداد آتی قرار دادی است که بر اساس آن فروشنده متعهد می شود در سررسید معین در آینده، مقداری معین از کالایی را به قیمت مشخص بفروشد. در مقابل خریدار متعهد می شود که مطابق با قرارداد، کالا را از فروشنده در سررسید تعیین شده خریداری کند. به این جهت که طرفین قرارداد به تعهدات خود عمل کنند، باید مبلغی را به عنوان وجه تضمین اولیه به اتاق پایاپای بدهند، به طوری که در صورت تغییرات قیمت آتی باید وجه تضمین اولیه را تعدیل کنند. اتاق پایاپای از طرف آنان وکالت دارد متناسب با تغییرات، بخشی از وجه تضمین هر یک از طرفین را در اختیار دیگری قرار دهد و او حق استفاده از آن را خواهد داشت تا در سررسید با هم تسویه کنند. مشخصات این قرارداد بر روی یک دارایی مشخص، یکسان می‌باشد و توسط بورس پیشنهاد و به تصویب هیئت پذیرش می‌رسد.

قرارداد اختیار معامله

این نوع قراردادها به دو نوع مختلف تقسیم می شوند:

  • اختیار معامله خرید: طبق این قرارداد، خریدار اختیار، با پرداخت مبلغی معین حق این را پیدا می کند که مقدار معینی کالا یا اوراق مبتنی بر کالا به قیمت مشخص و در تاریخ معین از فروشنده اختیار خریداری کند. فروشنده اختیار موظف هست، در صورت درخواست خریدار اختیار، کالا یا اوراق را طبق قرارداد به خریدار بفروشد. به عبارتی، در این قرارداد اختیار با خریدار است. با توجه به نوسانات قیمت، اگر به نفعش باشد کالا را می خرد وگرنه نمی خرد و صرفا هزینه اولیه ای که بابت خرید قرارداد پرداخت کرده است را از دست می دهد.
  • اختیار معامله فروش: طبق این قرارداد، خریدار اختیار، با پرداخت مبلغی معین حق این را پیدا می کند که مقدار معینی کالا یا اوراق مبتنی بر کالا به قیمت مشخص و در تاریخ معین به فروشنده اختیار بفروشد. و فروشنده اختیار موظف هست، در صورت درخواست خریدار اختیار، کالا یا اوراق را طبق قرارداد از او خریداری کند. به عبارتی، در این قرارداد اختیار با خریدار قرارداد است. با توجه به نوسانات قیمت، اگر به نفعش باشد کالا را می فروشد وگرنه نمی فروشد و صرفا هزینه اولیه ای که بابت خرید قرارداد پرداخت کرده است را از دست می دهد.
  • سلف استاندارد: قراردادی است که براساس آن عرضه‌کننده مقدار معینی از دارایی پایه را مطابق مشخصات قرارداد سلف استاندارد در ازای بهای نقد به فروش می‌رساند تا در دوره تحویل به خریدار تسلیم نماید.
  • معاملات گواهی سپرده کالایی: این معاملات بر روی گواهی سپرده کالایی انجام می‎شوند. این گواهی اوراق بهاداری است که مالکیت دارنده آن بر مقدار مشخصی کالا را تایید می کند، بطوری که پشتوانه آن قبض انبار استانداردی است که مورد تایید بورس است.
  • صندوق کالایی: صندوق كالايي قابل معامله (ETC) یکی از ابزارهای مالی جدید است که به سرمایه‌گذاران این امکان را می‌دهد به جای خرید و نگهداری کالای مورد نظر و تحمل هزینه‌های حمل و نقل، انبارداری و خسارت‌های احتمالی آن، اوراق این صندوق‌ها را خریداری نمایند. با خرید این اوراق، سرمایه‌گذار در عین داشتن مالکیت کالای موردنظر، مسئولیت نگهداری از آن کالا را بر عهده ندارد. به عبارت دیگر، این صندوق‌ها بخش قابل ملاحظه‌ای از وجوه گردآوری شده خود را به سرمایه‌گذاری در کالایی خاص اختصاص می‌دهند و علاقه‌مندان به سرمایه‌گذاری در آن کالای خاص اقدام به خرید واحدهای این صندوق‌ها می‌کنند.

موارد قابل معامله در بازار مشتقه نیز بدین صورت است: قراردادهای آتی و اختیار معامله (سکه طلا، زعفران)، گواهی سپرده کالایی (سکه طلا، زعفران، ذرت، جو، پسته)، سلف موازی استاندارد (سیمان، فولاد، گندم و …)، صندوق های سرمایه گذاری (سکه طلا).

برچسب‌ها

دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نظرات کاربران
  • علی بیگلری

    سلام به نظرم مطالب قسمت اختیار معامله فروش احتیاج به اصلاحات دارد

زمان
12:30:35
بعدازظهر
تاریخ
یکشنبه
6 مهر 1399