ماجرای توقف سراسری پروازها در آمریکا چه بود؟
اختلال در زیرساخت‌های ارتباطی سازمان هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) روز جمعه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، شبکه حمل‌ونقل هوایی این کشور را با بحرانی کم‌سابقه مواجه کرد. در پی بروز مشکل در سامانه‌های ارتباطی و کنترل ترافیک هوایی، مقام‌های آمریکایی دستور توقف سراسری پروازهای خروجی را صادر کردند؛ تصمیمی که به لغو بیش از چهار هزار پرواز و ثبت بیش از ۱۰ هزار مورد تأخیر انجامید.
این اختلال علاوه بر فرودگاه‌های بزرگ آمریکا، بر برنامه پروازهای بین‌المللی نیز تأثیر گذاشت. شرکت‌های هواپیمایی در کشورهای مختلف از جمله کانادا و مکزیک، با دریافت درخواست‌هایی از سازمان هوانوردی آمریکا، محدودیت‌هایی برای پروازهای عازم این کشور اعمال کردند. یوروکنترل نیز اعلام کرد در هماهنگی با درخواست FAA، پروازهای ورودی به آمریکا را به حالت تعلیق درآورده است.
با وجود گمانه‌زنی‌های اولیه درباره احتمال وقوع حمله سایبری، مقام‌های آمریکایی اعلام کردند بررسی‌های امنیتی تاکنون شواهدی از خرابکاری عمدی پیدا نکرده است و نقص فنی در زیرساخت‌های ارتباطی، محتمل‌ترین علت حادثه به شمار می‌رود.
علت توقف پروازها در آمریکا چه بود؟
بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد منشأ اختلال، شبکه ارتباطی خصوصی مورد استفاده سازمان هوانوردی فدرال آمریکا بوده است؛ شبکه‌ای که مراکز کنترل ترافیک هوایی و تأسیسات مختلف هوانوردی را به یکدیگر متصل می‌کند و انتقال اطلاعات عملیاتی و ارتباطات ضروری را برعهده دارد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی منابع آگاه، به‌روزرسانی تجهیزات شبکه و راه‌اندازی مجدد سامانه‌ها، زمینه‌ساز بروز مشکل در زیرساخت ارتباطی شد. این شبکه تحت مدیریت شرکت L3Harris قرار دارد.
شان دافی، وزیر حمل‌ونقل آمریکا، در توضیح ابعاد فنی حادثه اعلام کرد زیرساخت‌های کنترل ترافیک هوایی این کشور با تجهیزات قدیمی فعالیت می‌کنند و روترهای شبکه در جریان اختلال با حجم داده‌ای فراتر از ظرفیت خود مواجه شدند.
به گفته دافی، افزایش بار پردازشی باعث شد اطلاعات دریافتی از تجهیزات شبکه با اختلال و ناسازگاری همراه شود. در چنین شرایطی، ادامه فعالیت عادی سامانه‌های کنترل پرواز می‌توانست ایمنی عملیات هوانوردی را به خطر بیندازد.
مارکوین مولین، وزیر امنیت داخلی آمریکا نیز احتمال داد نصب وصله‌های امنیتی جدید روی تجهیزات قدیمی شبکه، فشار بیش‌ازحدی به روترها وارد کرده و در نهایت باعث اختلال در ارتباطات شده باشد.
در واکنش به این وضعیت، FAA برای جلوگیری از بروز حادثه، دستور توقف پروازهای خروجی در سراسر آمریکا را صادر کرد تا کارشناسان بتوانند زیرساخت‌های ارتباطی را بررسی و بازیابی کنند.
لغو هزاران پرواز و اختلال در فرودگاه‌های آمریکا
توقف پروازها به‌سرعت پیامدهای گسترده‌ای در شبکه حمل‌ونقل هوایی آمریکا ایجاد کرد. اطلاعات منتشرشده از سوی وب‌سایت‌های رهگیری پرواز نشان می‌دهد هزاران مسافر با لغو برنامه سفر و تأخیرهای طولانی مواجه شدند.
بر اساس داده‌های FlightAware، تا شامگاه جمعه بیش از چهار هزار پرواز لغو و بیش از ۱۰ هزار پرواز با تأخیر روبه‌رو شدند. فرودگاه‌های بزرگی مانند شیکاگو اوهیر، آتلانتا، بوستون، میامی، نیویورک، لس‌آنجلس و بالتیمور از جمله مراکزی بودند که بیشترین تأثیر را از این اختلال پذیرفتند.
در میان فرودگاه‌های آسیب‌دیده، شیکاگو اوهیر با ثبت ۴۵۹ پرواز لغوشده در صدر قرار گرفت. فرودگاه‌های آتلانتا و لاگواردیا نیویورک نیز از دیگر مراکز مهمی بودند که با اختلال گسترده مواجه شدند.
داده‌های Flightradar24 همچنین نشان می‌داد شمار هواپیماهای حاضر در آسمان آمریکا در مقطعی به کمتر از ۷۰۰ فروند کاهش یافته است؛ موضوعی که ابعاد توقف عملیات پروازی را نشان می‌دهد.
البته دستور FAA به معنای فرود اجباری تمام هواپیماهای در حال پرواز نبود. هواپیماهایی که پیش از صدور دستور از زمین برخاسته بودند، تحت نظارت کنترل‌کنندگان ترافیک هوایی به مسیر خود ادامه دادند یا برای فرود هدایت شدند. محدودیت اصلی متوجه پروازهایی بود که هنوز اجازه برخاستن دریافت نکرده بودند.
پروازهای بین‌المللی و شرکت‌های هواپیمایی تحت تأثیر قرار گرفتند
دامنه اختلال به پروازهای داخلی آمریکا محدود نماند و برنامه پروازهای بین‌المللی نیز تحت تأثیر قرار گرفت.
شرکت هواپیمایی ایر کانادا اعلام کرد تمامی پروازهای خود میان کانادا و آمریکا را تا شامگاه جمعه لغو کرده است. سازمان هوانوردی مکزیک نیز پس از دریافت درخواست از همتای آمریکایی خود، از شرکت‌های هواپیمایی خواست اجازه برخاستن به هواپیماهای عازم آمریکا را ندهند.
در همین حال، شرکت جت‌بلو از لغو پروازهای باقی‌مانده خود خبر داد؛ با این استثنا که برخی پروازهای عازم اروپا از فرودگاه‌های جان اف. کندی نیویورک و بوستون از محدودیت‌ها مستثنا شدند.
شرکت دلتا نیز اعلام کرد دستور توقف پروازهای خروجی که از سوی FAA صادر شده بود، همچنان لازم‌الاجراست.
یوروکنترل هم در واکنش به درخواست سازمان هوانوردی آمریکا، محدودیت‌هایی برای پروازهای ورودی به این کشور اعمال کرد. با این حال، هم‌زمان با بازیابی تدریجی سامانه‌های ارتباطی، مجوز خروج برای برخی پروازهای بین‌المللی از جمله پروازهای عازم آلمان و پراگ صادر شد.
فرودگاه سان‌فرانسیسکو نیز اعلام کرد پروازهای عازم مقاصد آن سوی اقیانوس آرام مجدداً اجازه برخاستن دریافت کرده‌اند.
آیا اختلال هوانوردی آمریکا ناشی از حمله سایبری بود؟
توقف سراسری پروازها در آمریکا به‌سرعت احتمال حمله سایبری به زیرساخت‌های حیاتی این کشور را مطرح کرد. اهمیت شبکه ارتباطی FAA و گستردگی پیامدهای اختلال باعث شد نهادهای امنیتی و اطلاعاتی آمریکا نیز در بررسی علت حادثه مشارکت کنند.
با این حال، گزارش‌های اولیه حاکی از آن بود که تاکنون هیچ نشانه‌ای از حمله عمدی یا خرابکاری سایبری شناسایی نشده است.
یک منبع امنیتی به شبکه سی‌ان‌ان اعلام کرد بررسی‌ها با مشارکت نهادهای مختلف دولتی ادامه دارد و مسیرهای ارتباطی سامانه هوانوردی آمریکا نیز از نظر احتمال نفوذ عوامل مخرب مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند.
مقام‌های آمریکایی همچنین تأکید کردند شواهد موجود بیشتر با فرضیه نقص فنی در تجهیزات ارتباطی سازگار است تا یک حمله سایبری.
با این وجود، بررسی‌های امنیتی به همین ارزیابی اولیه محدود نمانده و قرار است احتمال وجود نقاط آسیب‌پذیر در شبکه‌های رایانه‌ای مرتبط با سامانه هوانوردی همچنان بررسی شود.
همچنین شبکه NBC گزارش داد تاکنون شواهدی از ارتباط این حادثه با اختلال اخیر خدمات مایکروسافت وجود ندارد. این شرکت نیز اعلام کرد اطلاعاتی در اختیار ندارد که ارتباط میان دو اختلال را تأیید کند.
ازسرگیری پروازها پس از حدود پنج ساعت
پس از بررسی و آزمایش سامانه‌های ارتباطی، سازمان هوانوردی فدرال آمریکا روند لغو محدودیت‌های پروازی را آغاز کرد.
شان دافی، وزیر حمل‌ونقل آمریکا، اعلام کرد دستور توقف سراسری پروازها در ساعت ۲۰:۱۵ به وقت شرق آمریکا لغو شده است. به این ترتیب، پس از نزدیک به پنج ساعت توقف، امکان ازسرگیری تدریجی پروازهای خروجی فراهم شد.
با این حال، بازگشت سامانه‌ها به وضعیت عملیاتی به معنای عادی شدن فوری شرایط نبود. هواپیماهای زمین‌گیرشده، جابه‌جایی خدمه، تغییر برنامه پروازها و تراکم ایجادشده در فرودگاه‌ها همچنان می‌توانستند موجب تأخیرهای طولانی شوند.
FAA نیز اعلام کرد با وجود لغو دستور توقف سراسری، تأخیر در برخی فرودگاه‌ها ادامه دارد. از جمله تأخیر پروازهای خروجی فرودگاه آتلانتا در مقطعی از سه ساعت فراتر رفت و میانگین تأخیر پروازهای خروجی بوستون به ۲۶ دقیقه رسید.
مقام‌های آمریکایی از مسافران خواستند پیش از مراجعه به فرودگاه، وضعیت پرواز خود را از شرکت هواپیمایی مربوطه پیگیری کنند.
توقف سراسری پروازها؛ سومین بحران بزرگ هوانوردی آمریکا در ۲۵ سال اخیر
توقف سراسری پروازها در آمریکا از اتفاقات بسیار نادر در صنعت هوانوردی این کشور محسوب می‌شود.
یکی از مهم‌ترین نمونه‌های پیشین، حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ بود که به توقف گسترده پروازها در سراسر آمریکا انجامید. در سال ۲۰۲۳ نیز نقص در سامانه اطلاع‌رسانی به خلبانان موسوم به NOTAM باعث شد پروازهای داخلی این کشور برای چند ساعت متوقف شوند.
در حادثه سال ۲۰۲۳، اختلال در سامانه‌ای رخ داد که اطلاعات عملیاتی و هشدارهای ضروری را در اختیار خلبانان قرار می‌دهد. اما در بحران آبان ۱۴۰۵، مشکل به شبکه ارتباطی میان مراکز کنترل ترافیک هوایی مربوط بود.
این تفاوت نشان می‌دهد که آسیب‌پذیری زیرساخت‌های دیجیتال و ارتباطی، حتی در بخش‌هایی که مستقیماً با ایمنی پرواز ارتباط دارند، می‌تواند پیامدهایی فراتر از یک اختلال فنی معمولی ایجاد کند.
بحران اخیر همچنین بار دیگر مسئله فرسودگی زیرساخت‌های هوانوردی آمریکا را به مرکز توجه بازگرداند. توقف هزاران پرواز تنها به دلیل اختلال در یک شبکه ارتباطی نشان داد که عملکرد صنعت هوانوردی تا چه اندازه به پایداری سامانه‌های فنی وابسته است؛ سامانه‌هایی که خرابی یک بخش از آن‌ها می‌تواند زنجیره‌ای از اختلالات را در سراسر یک کشور ایجاد کند.