انواع مدل های تامین مالی جمعی

سرمایه گذاری به روش‌های سنتی مثل خرید طلا، سکه و ارز یا سرمایه گذاری در بورس و خرید صندوق سرمایه‌گذاری خلاصه نمی‌شود، بلکه امروزه روش‌های جدید و نوینی مانند تامین مالی جمعی یا کرادفاندینگ‌ به میان آمده است.

اگر شما هم به تازگی با مفهوم تامین مالی جمعی آشنا شده‌اید، احتمالا با این سوال مواجه شده‌اید که انواع مدل‌های تامین مالی جمعی کدامند؟ در این مقاله به بررسی انواع مدل های تامین مالی جمعی در ایران و جهان خواهیم پرداخت.

انواع مدل ‌های تامین مالی جمعی

مدل های تامین مالی جمعی را می‌توان به چهار دسته زیر تقسیم کرد:

1) تامین مالی جمعی مبتنی بر قرض یا بدهی (Debt-based crowdfunding)

2) تامین مالی جمعی مبتنی بر سهام (Equity-based crowdfunding)

3) تامین مالی مبتنی بر پاداش (Reward-based crowdfunding)

4) تامین مالی مبتنی بر اهدا یا کمک مالی (Donation-based crowdfunding)

تامین مالی جمعی مبتنی بر قرض یا بدهی (Debt-based crowdfunding)

تامین مالی جمعی مبتنی بدهی، بیشتر شبیه به گرفتن وام از بانک است. تنها تفاوت موجود این است که به جای بانک، گروهی از افراد (یا همان سرمایه‌گذاران) به یک پروژه وام می‌دهند. در منابع خارجی به این روش «وام‌دهی همتا به همتا» (به انگلیسی: P2P lending) نیز گفته می‌شود.

در این روش وام گیرنده یا صاحب طرح متعهد می‌شود که در ازای دریافت مبالغ جمع‌آوری شده از سرمایه گذاران خرد، آن را در پروژه مذکور سرمایه گذاری کرده و در انتهای دوره سود حاصل از سرمایه گذاری را میان سرمایه گذاران خود تقسیم کند.

گفتنی است که بیشتر پروژه‌های تامین مالی جمعی در ایران از این نوع بوده و عمدتا دارای تضمین بازگشت اصل سرمایه به سرمایه گذاران هستند. شما می‌توانید طرح‌های موجود برای سرمایه گذاری در کرادفاندینگ را در سیگنال ببینید.

---

تامین مالی جمعی مبتنی بر بدهی چه مزایایی دارد؟

---

1) خلق ثروت: معمولاََ سرمایه شما با شرکت در تامین مالی جمعی مبتنی بر بدهی، رشدی بالاتر از نرخ تورم را تجربه می‌کند. بنابراین نه تنها سرمایه شما به صورت مولد در چرخه  فعالیت‌های اقتصادی به گردش در می‌آید بلکه همیشه یک قدم نیز جلوتر از تورم هستید.

2) سرعت و سهولت بیشتر در تامین سرمایه: معمولاََ در فرآیند تامین مالی جمعی مبتنی بر قرض صفر تا صد جزئیات یک طرح از میزان سود بالقوه، موعد پرداخت سود و ضمانت‌ها گرفته تا تعداد سرمایه گذاران، مبلغ مورد نیاز برای تامین مالی و … ذکر می‌شود. بنابراین در نتیجۀ اطلاعات جامع و کاملی که به سرمایه‌گذاران ارائه می‌شود، افراد می‌توانند به راحتی و با فشردن چند کلیک، طرح‌های مختلف را با هم مقایسه و فرایند سرمایه گذاری خود را آغاز کنند.

3) بازدهی بیشتر: یکی از مزایای مهم تامین مالی جمعی مبتنی بر قرض برای سرمایه‌گذاران، دریافت بهره در انتهای دوره یا در موعد پرداخت (عمدتاََ هر 3 ماه یکبار) است. بدیهی است که این سود باید بالاتر از سود بانکی و سایر سرمایه گذاری‌های کم ریسک‌تر مثل سرمایه گذاری در صندوق های درآمد ثابت باشد تا سرمایه‌گذاران تمایل به سرمایه‌گذاری در این طرح‌ها پیدا کنند.

4) حمایت از کسب‌و‌کار‌های کوچک: حمایت از کسب‌و‌کار‌های کوچک و نوپا از مزایای این روش برای شرکت‌های سرمایه پذیر است. معمولاََ این روش با کمک به تامین مالی سرمایه‌پذیران، باعث رونق کسب‌‌و‌کار، افزایش تولیدات و در نهایت بهبود چرخه اقتصاد کشور در مقیاس‌های کوچک می‌شود.

5) حفظ مالکیت کامل: یکی دیگر از مزایای تامین مالی جمعی مبتنی بر بدهی برای سرمایه‌پذیر حفظ مالکیت کامل شرکت است. برخلاف روش‌های دیگر تامین سرمایه مانند انتشار سهام، سرمایه‌گذاری در تامین مالی جمعی نیازمند واگذاری بخشی از مالکیت شرکت نیست. در حقیقت شرکت سرمایه‌پذیر پس از پرداخت کامل اصل سرمایه و بهره‌های آن، به تعهداتش پایان می‌دهد.

---

معایب تامین مالی جمعی مبتنی بر بدهی

---

1) سرمایه‌گذار سهمی در موفقیت کسب‌و‌کار ندارد: از آنجایی که سود بالقوه طرح از قبل مشخص شده است، سرمایه‌گذاران نمی‌توانند ادعای دریافت سود بالاتری کنند، حتی اگر کسب‌و‌کار عملکرد فوق‌العاده‌ای داشته باشد.

2) نقدشوندگی پایین: با توجه به اینکه سرمایه افراد تا انتهای دوره طرح (معمولاََ یکساله) بلوکه می‌شود، امکان نقد کردن سرمایه وجود ندارد.

3) ریسک وابستگی: ریسک وابستگی بدین معناست که سرمایۀ یک شخص، یا یک عامل خارجی به شدت وابسته به یک پروژه یا فعالیت باشد. در واقع در تامین مالی جمعی، اصل سرمایه و سود حاصل از آن در گروی موفقیت پروژه یا طرح است. با اینکه در ایران بیشتر طرح‌های موجود دارای تضمین اصل سرمایه و ضامن نقدشوندگی هستند.

4) سود بیشتر در ازای ریسک بالاتر: یکی دیگر از مزایای تامین مالی جمعی مبتنی بر سهام، دریافت اوراق سهام و شرکت در  سود و زیان کسب‌و‌کار است. این بدین معناست که سود فرد به درصد مشخصی محدود نمی‌شود.

تامین مالی مبتنی بر سهام (Equity-based crowdfunding)

در روش تامین مالی جمعی مبتنی بر سهام، شرکت سرمایه‌پذیر در ازای دریافت سرمایه به شما سهام شرکت خود را اعطا می‌کند. در واقع میزان سهامی که هر فرد می‌تواند دریافت کند، متناسب با میزان سرمایه‌گذاری او، در همان پروژه یا طرح است. مزیت این روش بهره‌مندی از سود نقدی و سود سرمایه‌ای برای سرمایه گذار است.

اگر این طور در نظر بگیریم که در تامین مالی جمعی مبتنی بر قرض، شرکت اقدام به انتشار اوراق بدهی در ازای دریافت سرمایۀ می‌کند، در تامین مالی مبتنی بر سهام، شرکت به ازای دریافت سرمایۀ، اقدام به انتشار سهام می‌کند. متاسفانه این روش پر پتانسیل تا کنون در ایران به جریان نیفتاده است، اما امید است تا در آینده توسط برخی شرکت‌های بورسی به اجرا دربیاید.

---

مزایای تامین مالی جمعی مبتنی بر سهام

---

1) فشار کمتر بر مدیریت: درست است که در تامین مالی جمعی مبتنی بر سهام، مالکیت شرکت بین سهامداران توزیع می‌شود، اما تأمین مالی جمعی سهامی الزاماََ منجر به کاهش قدرت تصمیم‌گیری در یک شرکت نمی‌شود. به عبارت دیگر، اگرچه تعداد سهام افزایش می‌یابد، اما با مشارکت تعداد زیادی از سرمایه‌گذاران، قدرت تصمیم‌گیری در گروه خاصی از سهامداران متمرکز نمی‌شود.

2) سرعت و سهولت بیشتر در تامین سرمایه: فرآیند تامین مالی جمعی مبتنی بر سهام معمولاً سریع‌تر از روش‌های سنتی بانک‌ها است. همچنین شرایط آن نیز ممکن است منعطف‌تر باشد.

3) سود بیشتر در ازای ریسک بالاتر: یکی دیگر از مزایای تامین مالی جمعی مبتنی بر سهام، دریافت اوراق سهام و شرکت در  سود و زیان کسب‌و‌کار است. این بدین معناست که سود فرد به درصد مشخصی محدود نمی‌شود.

---

معایب تامین مالی جمعی مبتنی بر سهام

---

1) رقیق‌سازی سهام: از آنجایی که در تامین مالی جمعی سهامی، انتشار سهام رخ می‌دهد، درصد مالکیت سهامداران فعلی و سود نقدی به ازای هر سهم کاهش پیدا خواهد کرد.

2) ریسک بالای سهام: سهامدار بودن به معنای سهیم بودن در سود و زیان شرکت است. بنابراین، در صورت شکست پروژه یا انحلال شرکت، پرداخت مطالبات دارندگان اوراق قرضه در اولویت اول، پرداخت مطالبات سهامداران ممتاز در اولویت دوم و در صورت باقی ماندن سرمایه، پرداخت مطالبات سهامداران در اولویت آخر قرار خواهد گرفت.

3) نقدشوندگی پایین سهام دریافتی: با توجه به درجه فعالیت بازگردانی در شرکت ممکن است در برخی از شرکت‌ها، نقدشوندگی سهام اندکی زمان‌بر باشد.

4) افزایش هزینه‌های ناشی از گزارش‌دهی برای ایجاد شفافیت: شرکت‌هایی که سهام خود را منتشر می‌کنند، موظف به ارائه گزارش‌های مالی و عملکردی به سرمایه‌گذاران هستند. این امر علاوه‌بر زمان‌بر بودن، نیازمند منابع انسانی و مالی بیشتری است.

تامین مالی مبتنی بر پاداش (Reward-based crowdfunding)

در این روش از انواع مدل های تامین مالی جمعی، افراد با حمایت مالی از یک کسب‌و‌کار، انتظار دریافت پاداشی غیر مالی را در انتهای دوره دارند. در برخی منابع خارجی دریافت یک اثر محدود مانند یک امضا از یک هنرمند معروف یا یک NFT به عنوان مثالی از این نوع تامین مالی جمعی آورده شده است.

---

مزایای تامین مالی جمعی مبتنی بر پاداش

---

1) سنجش بازار: این روش بیشتر برای پروژه‌های ترند یا هنری به اجرا در می‌آید. بنابراین با اجرای کمپین جمع‌‌آوری سرمایه از طریق سکوی‌های تامین مالی جمعی، صاحبان پروژه می‌توانند به‌راحتی میزان علاقه افراد به محصول یا خدمت خود را ارزیابی کنند.

2) پیش‌فروش و تبلیغات: در این روش، سکوی‌های تامین مالی جمعی همانند یک پلتفرم پیش‌فروش کننده عمل کرده و با تبلیغات گستردۀ اهداف طرح، می‌تواند طرفداران خاص خود را پیدا و حتی ایجاد کند.

---

معایب تامین مالی جمعی مبتنی بر پاداش

---

1) ریسک نکول و نااطمینانی  از موفقیت: مانند سایر روش ‌های دیگر تامین مالی جمعی، تضمینی برای موفقیت طرح وجود ندارد. در نتیجه در صورت شکست طرح خبری از دریافت پاداش در انتهای دوره مالی نخواهد بود.

2) ریسک کپی‌رایت ایده: به اشتراک‌گذاری عمومی یک ایده، خطر افشا و کپی شدن آن توسط دیگران را افزایش می‌دهد. از این جهت، این روش تامین مالی جمعی برای هر ایده و استارتاپی مناسب نیست.

3) هزینه فرصت بالا: با توجه به هزینه‌های تبلیغاتی و کارمزدی که یک شرکت برای تامین مالی جمعی پرداخت می‌کند، ممکن است تا طرح شرکت به طور کامل تامین مالی نشود.

تامین مالی مبتنی بر اهدا یا کمک مالی  (Donation-based crowdfunding)

در تامین مالی مبتنی بر اهدا یا کمک مالی که معمولاً توسط سازمان‌ها و نهاد‌های خصوصی صورت می‌گیرد، کارآفرینان اجتماعی پاداش و عایدی انتهای دوره را برای ایجاد یک تغییر اجتماعی و نه کسب سود مالی استفاده می‌کنند. به بیان ساده‌تر سرمایه‌گذاران در این روش نه تنها انتظار بازگشت مالی نداشته (مگر انتظار بازگشت اصل سرمایه)؛ بلکه به دنبال انجام امور خیریه یا عام المنفعه به یک فرد یا قشر خاصی هستند.

برای مثال پروژه‌ای با روش تامین مالی جمعی اهدایی سعی می‌کند تا مبالغ جمع‌آوری شده را در اختیار زنان سرپرست خانوار بگذارد تا آنها با ایجاد شغل و کسب‌و کار خانگی بتوانند کسب درآمد کنند. در نهایت پس از انتهای دوره اصل سرمایه به سرمایه‌گذاران باز می‌گردد و حتی سود حاصل از این کار دوباره به امور خیریه تعلق می‌گیرد.

---

مزایای تامین مالی جمعی مبتنی بر اهدا

---

1) آزادی عمل بیشتر: این روش بیشتر توسط شرکت‌های عام المنفعه صورت می‌گیرد. در نتیجه کارشناسان امور خیریه آزادی عمل بیشتری در رابطه با اختصاص سرمایه جمع‌آوری شده به جامعه هدف دارند.

2) ساختن یک جامعه: تامین مالی جمعی مبتنی بر اهدا، راهی مناسب برای ایجاد یک گروه از حامیان و داوطلبان امور خیرخواهانه است.

3) طرحی نوین برای فعالیت‌های خیرخواهانه: این روش بیشتر به باور‌های اخلاقی افراد وابسته است. بنابراین برای پروژه‌های عام المنفعه و خیرخواهانه می‌تواند بسیار مناسب باشد.

---

معایب تامین مالی جمعی مبتنی بر اهدا

---

1) هزینه‌های پلتفرم: پلتفرم‌ یا سکوی‌های تامین مالی جمعی معمولاً درصدی از مبلغ جمع‌آوری شده را به‌عنوان کارمزد دریافت می‌کنند. در نتیجه حتی در انجام امور خیرخواهانه، ممکن است مبلغی از اصل سرمایه شما کم شود.

سوالات متداول