مسکن استیجاری چیست؟ + شرایط ثبت نام طرح آشیان
طرح مسکن استیجاری چیست؟ اجاره خانه برای خیلی از خانوارها دیگر فقط یک هزینه ماهانه نیست؛ بخش قابل توجهی از درآمد را می بلعد و هر سال هم فشار بیشتری به مستاجران وارد می کند. حالا دولت با طرح «مسکن استیجاری حمایتی» وعده داده بخشی از این فشار را برای خانوارهای کم درآمد کاهش دهد؛ اما سوال اصلی اینجاست: چه کسانی واقعا می توانند از این طرح استفاده کنند و شرایط دریافت خانه چیست؟
این طرح برای همه مستاجران نیست و دهک درآمدی، وضعیت خانوار، سابقه سکونت و نتیجه برخی استعلام های سامانه ای می تواند در پذیرش درخواست متقاضیان تعیین کننده باشد. از طرفی، شهرهای مشمول طرح نیز محدود هستند و ممکن است شرایط در هر استان متفاوت باشد.
اگر قصد ثبت نام دارید، قبل از هر اقدامی باید بدانید دقیقا چه شرایطی برای متقاضیان در نظر گرفته شده، کدام شهرها مشمول طرح هستند و ثبت درخواست از چه مسیری انجام می شود. در ادامه، جزئیات طرح مسکن استیجاری، شرایط دریافت و نحوه ثبت نام آن را بررسی می کنیم.
طرح مسکن استیجاری چیست؟
اجاره نشینی برای بسیاری از زوج های جوان فقط پرداخت یک مبلغ ماهانه نیست؛ پیدا کردن خانه مناسب با اجاره قابل پرداخت، خودش به یک دغدغه جدی تبدیل شده است. طرح «مسکن استیجاری» یا «آشیان» وزارت راه و شهرسازی با هدف پاسخ به همین نیاز راه اندازی شده تا زوج های جوان واجد شرایط بتوانند به جای خرید یا دریافت تسهیلات، برای مدت مشخص از واحدهای مسکونی استیجاری استفاده کنند.
اما چه کسانی واقعا می توانند از این فرصت استفاده کنند؟ در طرح آشیان، صرف مستاجر بودن کافی نیست؛ جامعه هدف، زوج های جوان واجد شرایط در دهک های درآمدی اول تا ششم هستند و متقاضیان پس از ثبت درخواست و انجام استعلام های لازم، بر اساس معیارهایی اولویت بندی میشوند. مانند:
- دهک درآمدی
- تعداد فرزندان
- میزان آسیب پذیری خانوار (عضو معلول، سالخورده و…)
بنابراین ثبت نام به معنای دریافت قطعی خانه نیست و تخصیص واحد به شرایط متقاضی و ظرفیت موجود در طرح بستگی دارد.
شرایط مسکن استیجاری چیست؟
اگر تصور می کنید صرفا مستاجر بودن یا تازه ازدواج کردن برای دریافت مسکن استیجاری کافی است، ماجرا کمی متفاوت است. طرح آشیان برای زوج های جوان فاقد مسکن در نظر گرفته شده و متقاضیان باید مجموعه ای از شرایط تعیین شده از سوی وزارت راه و شهرسازی را داشته باشند. بنابراین قبل از ثبت درخواست، بهتر است شرایط را دقیق بررسی کنید تا مشخص شود آیا امکان ورود به فرایند ثبت نام را دارید یا خیر.
مهم ترین شرایط اعلام شده برای متقاضیان طرح مسکن استیجاری عبارتند از:
- از تاریخ ازدواج رسمی زوجین نباید بیش از ۵ سال گذشته باشد.
- متقاضیان باید در دهک های درآمدی اول تا ششم قرار داشته باشند.
- متقاضی باید فرم «ج» سبز داشته باشد و وضعیت او مطابق ضوابط طرح های حمایتی مسکن مورد تایید قرار بگیرد. یعنی فرد در سالهای گذشته از امکانات دولتی مانند زمین یا مسکن حمایتی استفاده نکرده و مالک واحد مسکونی نیست.
- متقاضی، همسر و افراد تحت تکفل آنها نباید دارای مسکن ملکی یا زمین با کاربری مسکونی در ۵ سال اخیر باشند و وضعیت مالکیت آنها در فرایند استعلام و بررسی احراز می شود.
- متقاضی یا همسر وی باید حداقل ۵ سال سابقه سکونت در شهر مرکزی مجموعه شهری محل تقاضا داشته باشد.
طرح مسکن استیجاری در کدام استان ها اجرا میشود؟
طرح آشیان از ابتدا قرار نبود یکباره در تمام کشور اجرا شود و ثبت نام آن به صورت مرحله ای و متناسب با شهرهایی که واحد استیجاری برای واگذاری دارند، پیش رفته است. نخستین مرحله ثبت نام در خرداد ۱۴۰۵ در استان های قزوین، مرکزی و مازندران انجام شد و متقاضیان شهرهایی مانند قزوین، اقبالیه، مهرگان، آمل، بابل، بهشهر، چالوس، اراک، ساوه و مهاجران امکان ثبت درخواست داشتند.
در ادامه، دامنه اجرای طرح گسترده تر شد و ثبت نام تیر ماه در استان های البرز، گیلان، خراسان جنوبی، ایلام، کرمانشاه، گلستان، اردبیل، زنجان و فارس نیز در مراحل بعدی اعلام شد. به این ترتیب، اجرای طرح آشیان محدود به چند استان اولیه نمانده و مرحله به مرحله شهرهای بیشتری به فهرست مناطق مشمول اضافه شده اند.
اما جدیدترین مرحله ثبت نام، مربوط به استان های تهران و خراسان رضوی است. بر اساس اطلاعیه مرحله ششم، ثبت نام این دو استان از ساعت ۱۲ روز سه شنبه ۳ شهریور ۱۴۰۵ آغاز شد و تا پایان روز چهارشنبه ۴ شهریور ادامه داشت. در استان تهران، متقاضیان شهرهای تهران، اندیشه، قرچک و پرند امکان ثبت درخواست داشتند. در خراسان رضوی نیز شهرهای مشهد، گلبهار، بینالود، نیشابور، سرخس، کاخک، سبزوار و خلیل آباد در این مرحله در فهرست قرار گرفتند.
نحوه ثبت نام طرح مسکن استیجاری
اگر قصد ثبت نام طرح مسکن استیجاری (طرح آشیان) را دارید، باید مراحل زیر را طی کنید.
۱. ابتدا وارد سامانه جامع طرح های حمایتی مسکن وزارت راه و شهرسازی به نشانی «saman.mrud.ir» شوید و گزینه «طرح آشیان» را انتخاب کنید.
۲. پس از ورود به بخش طرح آشیان، با انتخاب گزینه ورود از طریق پنجره ملی خدمات دولت هوشمند، احراز هویت خود را انجام دهید و وارد حساب کاربری شوید. سپس مراحل ثبت درخواست را به ترتیب طی کنید.
۳. شماره تماس خود را وارد کنید و در مرحله بعد، کد تایید ارسال شده به شماره همراهتان را بزنید.
۴. پس از ورود از طریق درگاه دولت هوشمند، مجددا وارد سامانه وزارت راه و شهرسازی میشوید، دوباره گزینه طرح آشیان را انتخاب کنید و روی «ثبت نام» کلیک کنید.
۵. در این قسمت، شرایط دریافت و شهرهای مشمول طرح را مشاهده می کنید. پس از مطالعه دقیق شرایط، گزینه تایید را بزنید تا وارد مراحل بعدی ثبت نام شوید.
۶. در این بخش باید اطلاعات اعضای خانواده را وارد کنید، مشخصات همسر از جمله «شهر محل تولد» و «تاریخ ازدواج» را بزنید. همچنین در بالای صفحه نیز می توانید در کادر سبز رنگ، نتیجه استعلام مربوط به دهک بندی را مشاهده کنید.
۷. در این قسمت، استان و شهر محل تولد خود را وارد کنید.
۸. در این قسمت، باید در سه کادر جداگانه، محل درخواست مسکن استیجاری، محل تولد خودتان و محل تولد همسرتان را وارد کنید.
۹. در مرحله نهایی، اطلاعات وارد شده شما نمایش داده می شود. اطلاعات را با دقت بررسی کنید و در صورت صحت، تاییدیه نهایی را بزنید تا ثبت نام تکمیل شود.
۱۰. در نهایت، با نمایش این اعلان، ثبت نام شما در طرح مسکن استیجاری با موفقیت انجام شده است.
خانه های طرح استیجاری چگونه تحویل داده میشود؟
شاید مهمترین سوالی که برای متقاضیان طرح آشیان پیش بیاید این باشد: دولت این همه واحد استیجاری را از کجا می آورد؟ قرار نیست برای تمام متقاضیان، پروژه های جدیدی از صفر ساخته شود. دولت برای تامین واحدهای این طرح، سراغ چند مسیر مختلف رفته تا هم از خانه های آماده استفاده کند و هم ظرفیت بخش خصوصی را وارد برنامه مسکن استیجاری کند.
- استفاده از املاک دولتی و تهاتر با واحدهای آماده: دولت می تواند زمین و املاک در اختیار خود را با واحدهای مسکونی آماده بخش خصوصی تهاتر کند. یعنی به جای اینکه برای تامین هر واحد منتظر ساخت و ساز جدید بماند، از ظرفیت خانه های آماده استفاده می کند و آنها را وارد چرخه مسکن استیجاری می کند.
- همکاری با سازندگان بخش خصوصی: مسیر دیگر، همکاری با سازندگان است. در این روش، دولت با در اختیار گذاشتن زمین و ارائه حمایت های لازم، زمینه ساخت واحدهای استیجاری را فراهم می کند. بعد از تکمیل پروژه، واحدها طبق ضوابط طرح در اختیار متقاضیان واجد شرایط قرار میگیرند.
- اجاره واحدهای آماده از مالکان: روش سوم استفاده از خانه هایی است که از قبل ساخته شده اند. در این شیوه، واحدهای مناسب از مالکان خصوصی اجاره می شوند و پس از آن، در چارچوب طرح و با شرایط حمایتی در اختیار خانوارها قرار می گیرند.
بنابراین همه واحدهای طرح آشیان لزوما خانه های تازه ساز دولتی نیستند و دولت می تواند از ظرفیت واحدهای آماده، املاک موجود و مشارکت بخش خصوصی برای تامین مسکن استیجاری استفاده کند.
اجاره واحد های طرح مسکن استیجاری چقدر است؟
یکی از جذاب ترین بخش های طرح آشیان برای متقاضیان، نحوه محاسبه اجاره بهاست؛ چرا که قرار نیست زوج های جوان واجد شرایط، کل اجاره بهای متعارف بازار را پرداخت کنند. در این طرح، مبلغ پرداختی بر اساس دهک درآمدی خانوار تعیین می شود و هرچه دهک درآمدی پایین تر باشد، سهم کمتری از اجاره بهای روز منطقه بر عهده خانوار خواهد بود. به این ترتیب، اجاره واحدها به صورت پلکانی و متناسب با وضعیت اقتصادی متقاضی محاسبه می شود.
میزان سهم پرداختی هر گروه درآمدی به این صورت است:
- دهک های اول و دوم: پرداخت ۳۵ درصد اجاره بها به نرخ روز
- دهک های سوم و چهارم: پرداخت ۴۵ درصد اجاره بها به نرخ روز
- دهک های پنجم و ششم: پرداخت ۵۵ درصد اجاره بها به نرخ روز
برای مثال، اگر اجاره بهای کارشناسی روز یک واحد مشخص ۱۰ میلیون تومان تعیین شود، سهم پرداختی خانوار در دهک های اول و دوم ۳ میلیون تومان، در دهک های سوم و چهارم ۴.۵ میلیون تومان و در دهک های پنجم و ششم ۵.۵ میلیون تومان خواهد بود. البته مبلغ واقعی به اجاره بهای کارشناسی همان واحد و منطقه بستگی دارد و نمی توان یک رقم ثابت برای تمام واحدهای طرح اعلام کرد.
آیا امکان تمدید قرارداد اجاره مسکن استیجاری وجود دارد؟
در طرح آشیان، قرارداد اجاره هر سال قابل تمدید است، اما این تمدید به شرط ادامه داشتن شرایط متقاضی انجام می شود. یعنی وضعیت خانوار در پایان هر سال دوباره بررسی می شود و در صورتی که همچنان شرایط لازم را داشته باشد، امکان تمدید قرارداد و ادامه سکونت در واحد استیجاری وجود خواهد داشت.
از طرف دیگر، این تمدید یک سقف مشخص دارد و متقاضی نمی تواند بدون محدودیت قرارداد خود را ادامه دهد. حداکثر مدت بهره مندی از واحد استیجاری پنج سال تعیین شده است. بنابراین اگر شرایط فرد در بررسی های سالانه همچنان تایید شود، امکان ادامه قرارداد تا رسیدن به سقف پنج سال وجود دارد؛ اما پس از پایان این مدت، ادامه استفاده از واحد در قالب طرح آشیان امکان پذیر نخواهد بود.
معایب طرح مسکن استیجاری
طرح مسکن استیجاری با وجود اینکه می تواند بخشی از فشار اجاره نشینی را برای زوج های جوان کم کند، بدون محدودیت و چالش نیست. از مهم ترین مشکلات آن می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- ظرفیت محدود واحدها: یکی از مهم ترین چالش های طرح، تعداد محدود واحدهای قابل واگذاری در مقایسه با تعداد متقاضیان است. ظرفیت کلی اعلام شده برای این برنامه حدود ۷۵ هزار واحد است و در مرحله نخست نیز حدود ۱۱ هزار واحد در نظر گرفته شده بود. کاملا مشخص است چنین ظرفیتی نمی تواند پاسخگوی تمام متقاضیان واجد شرایط باشد، به ویژه در شهرهای پرتقاضا که رقابت برای دریافت واحد بیشتر خواهد بود.
- زمان کوتاه ثبت نام: فرصت ثبت نام هر استان معمولا طولانی نیست و متقاضیان باید در همان بازه مشخص شده درخواست خود را ثبت کنند. بنابراین کسی که از زمان آغاز فراخوان اطلاع نداشته باشد یا ثبت نام را به روزهای آخر موکول کند، ممکن است فرصت این مرحله را از دست بدهد.
- چالش دهک بندی درآمدی: دهک درآمدی یکی از معیارهای مهم در طرح آشیان است و همین موضوع می تواند برای برخی خانوارها دردسرساز شود. اطلاعات اقتصادی خانوارها بر اساس داده های موجود در سامانه های مربوط بررسی می شود و اگر اطلاعات ثبت شده با وضعیت مالی واقعی خانواده همخوان نباشد، ممکن است متقاضی در دهک متفاوتی قرار بگیرد و در نتیجه شرایط او برای استفاده از حمایت های طرح تغییر کند.
تفاوت مسکن استیجاری با طرح نهضت ملی مسکن چیست؟
اگر بخواهیم خیلی ساده تفاوت این دو طرح را بدانیم، طرح آشیان برای پاسخ به نیاز اول طراحی شده است؛ یعنی واحد مسکونی برای مدت مشخص و با اجاره بهای حمایتی در اختیار متقاضی قرار می گیرد، اما مالکیت آن به مستاجر منتقل نمی شود. در مقابل، نهضت ملی مسکن مسیر دیگری دارد و هدف آن تامین واحد مسکونی برای متقاضی و حرکت به سمت مالکیت خانه است. متقاضی در این طرح با پرداخت آورده و استفاده از تسهیلات مربوط، در فرایند ساخت و واگذاری واحد قرار می گیرد.
تفاوت مهم دیگر، مشمولان و شیوه استفاده از واحد است. طرح آشیان در سال ۱۴۰۵ مشخصا برای زوج های جوان واجد شرایط طراحی شده و استفاده از واحد آن استیجاری و محدود به مدت تعیین شده در ضوابط طرح است. اما نهضت ملی مسکن برنامه ای گسترده تر برای تامین مسکن حمایتی است و متقاضیان واجد شرایط پس از طی مراحل قانونی، به پروژه های مسکونی تخصیص داده می شوند.
سوالات متداول
ثبت درخواست طرح آشیان از طریق سامانه جامع طرح های حمایتی مسکن به نشانی saman.mrud.ir انجام می شود.
زوج های جوانی که شرایط تعیین شده از جمله مدت زمان ازدواج، نداشتن مسکن و زمین مسکونی و قرار داشتن در دهک های درآمدی اول تا ششم را داشته باشند، می توانند در صورت فعال بودن فراخوان شهر محل سکونت خود درخواست ثبت کنند.
متقاضیان واجد شرایط می توانند حداکثر ۵ سال از واحدهای طرح آشیان استفاده کنند. قرارداد اجاره به صورت سالانه قابل تمدید است، اما ادامه سکونت به احراز مجدد شرایط متقاضی در هر سال بستگی دارد.
ثبت نام طرح آشیان به صورت مرحله ای انجام می شود و مهلت ثبت درخواست در هر استان و شهر می تواند متفاوت باشد. برای مثال، در آخرین مرحله اعلام شده برای استان های تهران و خراسان رضوی، ثبت نام از ۳ تا ۴ شهریور ۱۴۰۵ انجام شد؛ بنابراین مهلت ثبت درخواست در این مرحله تنها یک روز بود.
