سهمیه‌بندی جدید بنزین در ۱۱ استان؛ سهمیه ۱۶۰ لیتری و محدودیت کارت آزاد جایگاه‌ها
طرح جدید بنزین از ابتدای آبان ۱۴۰۵ در ۱۱ استان کشور وارد مرحله اجرا شده است. بر اساس این طرح، استفاده از کارت‌های آزاد جایگاه‌های سوخت محدود می‌شود و رانندگان باید برای دریافت بنزین از کارت سوخت شخصی خود استفاده کنند. همچنین برای خودروهای سواری شخصی مشمول، ماهانه ۵۰ لیتر بنزین با نرخ سوم، یعنی هر لیتر ۱۰ هزار تومان، در نظر گرفته شده است.
اجرای این طرح در شرایطی آغاز شده که مصرف روزانه بنزین کشور به حدود ۱۳۳ میلیون لیتر رسیده و اختلاف قیمت سوخت در داخل و کشورهای همسایه همچنان یکی از عوامل قاچاق بنزین محسوب می‌شود. اما تغییرات جدید دقیقاً شامل چه خودروهایی است؟ سهمیه ماهانه بنزین چقدر خواهد بود و رانندگانی که کارت سوخت شخصی ندارند چگونه می‌توانند سوخت‌گیری کنند؟
طرح جدید بنزین در کدام استان‌ها اجرا می‌شود؟
مرحله نخست محدودیت استفاده از کارت‌های آزاد جایگاه از ابتدای آبان ۱۴۰۵ در ۱۱ استان آغاز شده است. استان‌های مشمول عبارت‌اند از:
- هرمزگان
- آذربایجان شرقی
- آذربایجان غربی
- خراسان رضوی
- خراسان شمالی
- خراسان جنوبی
- اردبیل
- یزد
- کردستان
- کرمان
- سیستان و بلوچستان
در این استان‌ها، دسترسی رانندگان به کارت‌های اضطراری جایگاه محدود شده و اولویت سوخت‌گیری با کارت سوخت شخصی است.
این محدودیت به معنای حذف کامل کارت‌های آزاد نیست. طبق توضیحات منتشرشده، کارت‌های اضطراری در برخی جایگاه‌های منتخب و شرایط ضروری، به‌ویژه در مسیرهای پرتردد بین‌شهری، همچنان در دسترس خواهند بود.
هنوز زمان مشخصی برای اجرای سراسری این محدودیت در سایر استان‌ها اعلام نشده است.
سهمیه جدید بنزین چقدر است؟ جدول قیمت و مقدار سهمیه‌ها
بر اساس ساختار سه‌نرخی اعلام‌شده، سهمیه ماهانه خودروی سواری شخصی بنزین‌سوز مشمول طرح به سه بخش تقسیم می‌شود:
| نوع سهمیه بنزین | مقدار ماهانه | قیمت هر لیتر |
|---|---|---|
| سهمیه اول | ۶۰ لیتر | ۱٬۵۰۰ تومان |
| سهمیه دوم | ۵۰ لیتر | ۳٬۰۰۰ تومان |
| سهمیه سوم | ۵۰ لیتر | ۱۰٬۰۰۰ تومان |
| مجموع | ۱۶۰ لیتر | سه نرخ متفاوت |
بنابراین، رانندگان خودروهای مشمول در مجموع ۱۶۰ لیتر سهمیه ماهانه دریافت می‌کنند. ۱۱۰ لیتر نخست با نرخ‌های قبلی عرضه می‌شود و ۵۰ لیتر دیگر با نرخ ۱۰ هزار تومان در اختیار رانندگان قرار می‌گیرد.
نکته مهم این است که سهمیه سوم جایگزین سهمیه‌های قبلی نیست، بلکه پس از مصرف سهمیه‌های اول و دوم مورد استفاده قرار می‌گیرد.
سهمیه بنزین خودروهای صفر کیلومتر، خارجی و دوگانه‌سوز چقدر است؟
تمام خودروها مشمول سهمیه‌های ۱٬۵۰۰ و ۳٬۰۰۰ تومانی نیستند. بر اساس ضوابط اعلام‌شده، خودروهای صفر کیلومتر و خودروهای خارجی که سهمیه اول و دوم را دریافت نمی‌کنند، ماهانه ۱۱۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۰ هزار تومان خواهند داشت.
همچنین سهمیه سوم خودروهای دوگانه‌سوز کمتر از خودروهای بنزینی معمولی در نظر گرفته شده است.
| گروه خودرو | سهمیه بنزین با نرخ ۱۰ هزار تومان |
|---|---|
| خودروی سواری شخصی بنزین‌سوز | ۵۰ لیتر |
| خودروی صفر کیلومتر و خارجی فاقد سهمیه اول و دوم | ۱۱۰ لیتر |
| خودروی دوگانه‌سوز | ۲۵ لیتر |
این تفاوت در سهمیه‌بندی با هدف مدیریت مصرف و متناسب‌سازی میزان بنزین تخصیصی با شرایط خودروها اعمال شده است.
آیا کارت آزاد جایگاه‌های سوخت جمع‌آوری می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین تغییرات طرح جدید، محدود شدن استفاده از کارت‌های اضطراری جایگاه‌هاست. پیش از این، رانندگان می‌توانستند در صورت نداشتن کارت سوخت شخصی یا اتمام سهمیه خود، از کارت آزاد جایگاه برای سوخت‌گیری استفاده کنند.
اما در استان‌های مشمول طرح جدید، این امکان محدود شده و رانندگان باید تا حد امکان از کارت سوخت شخصی استفاده کنند.
با این حال، کارت‌های اضطراری به‌طور کامل از شبکه توزیع حذف نشده‌اند. در برخی جایگاه‌های منتخب و شرایط خاص، امکان استفاده از این کارت‌ها وجود خواهد داشت.
در همین راستا، توصیه می‌شود رانندگان کارت سوخت شخصی خود را هنگام مراجعه به جایگاه همراه داشته باشند. افرادی که کارت سوخت خود را گم کرده‌اند یا با خرابی آن مواجه هستند نیز بهتر است برای دریافت کارت المثنی اقدام کنند.
شناسنامه‌دار شدن کارت‌های سوخت و رصد میزان مصرف خودروها
یکی دیگر از برنامه‌های مطرح‌شده برای مدیریت مصرف بنزین، ایجاد سامانه‌ای برای شناسایی و رصد سوخت‌گیری خودروهاست.
رضا سپهبوند، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، از برنامه شناسنامه‌دار شدن کارت‌های سوخت و ثبت اطلاعات مربوط به میزان و دفعات سوخت‌گیری خودروها خبر داده است.
بر اساس توضیحات وی، قرار است امکان رصد اطلاعات سوخت‌گیری با استفاده از کد ملی یا کارت بانکی فراهم شود تا مصرف غیرمتعارف و تخلفات احتمالی با دقت بیشتری شناسایی شوند.
سپهبوند در این زمینه به نمونه‌ای اشاره کرده که در آن یک خودرو در تهران طی یک ماه بیش از ۳۵۰ بار سوخت‌گیری کرده است. چنین مواردی نشان می‌دهد که صرفاً تعیین سهمیه ماهانه برای کنترل مصرف کافی نیست و نظارت بر نحوه استفاده از سهمیه‌ها نیز اهمیت دارد.
سهمیه بنزین به ماه بعد منتقل می‌شود؟
یکی از موضوعات مهم برای دارندگان کارت سوخت، امکان ذخیره سهمیه مصرف‌نشده است. در ساختار جدید، شرایط انتقال سهمیه‌ها یکسان نیست.
- سهمیه ۱٬۵۰۰ تومانی: قابل ذخیره است و امکان نگهداری آن تا سه ماه و حداکثر ۱۸۰ لیتر وجود دارد.
- سهمیه ۳٬۰۰۰ تومانی: به ماه بعد منتقل نمی‌شود و سهمیه مصرف‌نشده در پایان ماه از بین می‌رود.
- سهمیه ۱۰ هزار تومانی: به‌صورت ماهانه شارژ می‌شود و امکان انتقال سهمیه مصرف‌نشده آن به ماه بعد در نظر گرفته نشده است.
بنابراین، اگر راننده‌ای در یک ماه تمام سهمیه ۶۰ لیتری بنزین ۱٬۵۰۰ تومانی خود را مصرف نکند، می‌تواند باقی‌مانده آن را در محدوده زمانی و سقف تعیین‌شده ذخیره کند؛ اما سهمیه ۵۰ لیتری با نرخ ۳ هزار تومان قابل انتقال به ماه بعد نیست.
چرا محدودیت کارت آزاد جایگاه‌ها اجرا شد؟
مدیریت مصرف بنزین و مقابله با قاچاق سوخت، دو هدف اصلی اعلام‌شده برای اجرای این طرح هستند.
اختلاف قابل‌توجه قیمت بنزین در ایران با کشورهای همسایه، انگیزه اقتصادی قاچاق سوخت را افزایش داده است. در چنین شرایطی، استفاده گسترده از کارت‌های آزاد جایگاه می‌تواند شناسایی مصرف‌کنندگان و ردیابی میزان واقعی سوخت‌گیری خودروها را دشوارتر کند.
با محدود شدن کارت‌های اضطراری و افزایش وابستگی سوخت‌گیری به کارت شخصی، امکان نظارت بر میزان مصرف هر خودرو بیشتر می‌شود. به این ترتیب، مسئولان امیدوارند زمینه سوءاستفاده از سهمیه‌های سوخت و انتقال غیرقانونی بنزین کاهش پیدا کند.
البته اثربخشی این سیاست به نحوه اجرای آن، کیفیت نظارت و دسترسی مناسب رانندگان به کارت سوخت شخصی بستگی دارد.
مصرف روزانه بنزین ایران به ۱۳۳ میلیون لیتر رسید
کرامت ویس‌کرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، اعلام کرده است که میانگین مصرف روزانه بنزین کشور تا پایان مهرماه ۱۴۰۵ به حدود ۱۳۳ میلیون لیتر رسیده است.
همچنین بر اساس آمار اعلام‌شده، مصرف بنزین در ۱۰ روز نخست آبان نسبت به دوره مشابه سال گذشته ۱٫۲ درصد کاهش داشته است.
این کاهش می‌تواند یکی از نشانه‌های اولیه تغییر رفتار مصرف‌کنندگان باشد، اما برای ارزیابی تأثیر واقعی طرح جدید باید روند مصرف در ماه‌های آینده نیز بررسی شود.
افزایش نرخ سوم بنزین از ۱۷ شهریور ۱۴۰۵
ساختار سه‌نرخی بنزین پیش از اجرای محدودیت کارت‌های آزاد نیز وجود داشت. از ۱۷ شهریور ۱۴۰۵، نرخ سوم بنزین از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان افزایش یافت؛ در حالی که نرخ سهمیه اول و دوم بدون تغییر باقی ماند.
بنابراین، تغییر اصلی در آبان ۱۴۰۵ افزایش مجدد قیمت بنزین نبود، بلکه گسترش اجرای محدودیت کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها در ۱۱ استان بود.
این تفاوت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا افزایش نرخ سوم و محدودیت استفاده از کارت آزاد، دو سیاست متفاوت هستند که در کنار یکدیگر برای مدیریت مصرف و توزیع سوخت اجرا می‌شوند.
اجرای طرح جدید بنزین چه تأثیری بر هزینه سوخت رانندگان دارد؟
برای درک بهتر اثر طرح جدید، باید میزان مصرف ماهانه خودرو را در نظر گرفت.
راننده‌ای که ماهانه ۱۰۰ لیتر بنزین مصرف می‌کند، با توجه به سهمیه‌های اعلام‌شده، همچنان می‌تواند تمام سوخت مورد نیاز خود را با نرخ‌های ۱٬۵۰۰ و ۳٬۰۰۰ تومانی تأمین کند.
اما راننده‌ای که ماهانه ۱۶۰ لیتر بنزین مصرف می‌کند، تمام سهمیه خود را استفاده کرده و برای مصرف بیشتر باید به نرخ آزاد یا سازوکار عرضه خارج از سهمیه مراجعه کند.
برای مثال، در صورت مصرف ماهانه ۲۰۰ لیتر توسط یک خودروی مشمول، هزینه سوخت به شکل زیر محاسبه می‌شود:
- ۶۰ لیتر با نرخ ۱٬۵۰۰ تومان: ۹۰ هزار تومان
- ۵۰ لیتر با نرخ ۳٬۰۰۰ تومان: ۱۵۰ هزار تومان
- ۵۰ لیتر با نرخ ۱۰ هزار تومان: ۵۰۰ هزار تومان
- ۴۰ لیتر مازاد بر سهمیه‌های اعلام‌شده: تابع نرخ و ضوابط عرضه مازاد
در نتیجه، هزینه ۱۶۰ لیتر سهمیه ماهانه این خودرو ۷۴۰ هزار تومان خواهد بود و هزینه ۴۰ لیتر مصرف مازاد باید جداگانه محاسبه شود.
به این ترتیب، رانندگانی که مصرف ماهانه بالاتری دارند، بیش از سایر گروه‌ها تحت تأثیر ساختار جدید قیمت‌گذاری قرار می‌گیرند.
پرسش‌های متداول درباره طرح جدید سهمیه‌بندی بنزین
سهمیه بنزین خودروهای شخصی در طرح جدید چقدر است؟
خودروهای سواری شخصی بنزین‌سوز مشمول، ماهانه ۱۶۰ لیتر سهمیه دریافت می‌کنند؛ شامل ۶۰ لیتر با نرخ ۱٬۵۰۰ تومان، ۵۰ لیتر با نرخ ۳٬۰۰۰ تومان و ۵۰ لیتر با نرخ ۱۰ هزار تومان.
طرح جدید بنزین در کدام استان‌ها اجرا شده است؟
این طرح در مرحله نخست در هرمزگان، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، خراسان رضوی، خراسان شمالی، خراسان جنوبی، اردبیل، یزد، کردستان، کرمان و سیستان و بلوچستان اجرا شده است.
آیا استفاده از کارت آزاد جایگاه ممنوع شده است؟
استفاده از کارت‌های آزاد جایگاه در استان‌های مشمول محدود شده، اما این کارت‌ها در برخی جایگاه‌های منتخب و شرایط ضروری همچنان قابل استفاده هستند.
سهمیه بنزین ۱۰ هزار تومانی چند لیتر است؟
برای خودروی سواری شخصی بنزین‌سوز مشمول، سهمیه سوم ماهانه ۵۰ لیتر است. این مقدار برای خودروهای دوگانه‌سوز ۲۵ لیتر در نظر گرفته شده است.
سهمیه بنزین خودروهای صفر کیلومتر چقدر است؟
خودروهای صفر کیلومتر و خودروهای خارجی که سهمیه اول و دوم را دریافت نمی‌کنند، ماهانه ۱۱۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۰ هزار تومان دریافت می‌کنند.
کدام سهمیه بنزین قابل ذخیره است؟
فقط سهمیه ۱٬۵۰۰ تومانی امکان ذخیره دارد. این سهمیه تا سه ماه و حداکثر ۱۸۰ لیتر قابل نگهداری است. سهمیه‌های ۳ هزار و ۱۰ هزار تومانی به ماه بعد منتقل نمی‌شوند.
اگر کارت سوخت شخصی نداشته باشیم چگونه بنزین بزنیم؟
در استان‌های مشمول، استفاده از کارت اضطراری جایگاه محدود شده است. کارت‌های آزاد در برخی جایگاه‌های منتخب و شرایط ضروری باقی می‌مانند، اما رانندگان بهتر است برای دریافت کارت سوخت شخصی یا کارت المثنی اقدام کنند.
آیا قرار است طرح جدید بنزین در تمام کشور اجرا شود؟
اجرای مرحله نخست در ۱۱ استان آغاز شده است، اما تاکنون زمان مشخصی برای گسترش آن به سایر استان‌ها اعلام نشده است.