روش های رفع سوء اثر چک برگشتی + مدارک و نحوه استعلام
روش های رفع سوء اثر چک برگشتی چیست؟ اگر چکی برگشت خورده، بی توجهی به آن می تواند سابقه بانکی شما را تحت تاثیر قرار دهد و دریافت دسته چک، تسهیلات و بعضی خدمات بانکی را با محدودیت روبه رو کند. آیا رفع سوء اثر چک غیر حضوری هم انجام میگیرد؟ خوشبختانه قانون راه های مشخصی برای تعیین تکلیف چک در نظر گرفته؛ از تامین کسری مبلغ و ارائه لاشه چک گرفته تا رفع سوء اثر چک بعد از سه سال و ارائه رضایت نامه رسمی. هدف ما این است در ادامه متن، این روش ها را بصورت ساده و کاربردی بررسی کنیم.
چک برگشتی چیست؟
چک قرار است یک وعده قابل اعتماد برای پرداخت پول در تاریخ مشخص باشد؛ اما اگر در زمان مراجعه دارنده به بانک، امکان پرداخت مبلغ چک وجود نداشته باشد، ماجرا وارد مرحله دیگری میشود و اصطلاحا با چک برگشتی روبهرو هستیم.
طبق قانون، صادرکننده چک باید در تاریخ درج شده روی آن، به اندازه مبلغ چک در حساب خود موجودی قابل پرداخت داشته باشد. اگر موجودی کافی نباشد، دارنده میتواند چک را به بانک ارائه کند و در صورت پرداخت نشدن تمام یا بخشی از مبلغ، از بانک گواهی عدم پرداخت دریافت کند. در این گواهی، علت پرداخت نشدن چک و اطلاعات مربوط به آن ثبت میشود و بانک برای آن کد رهگیری صادر میکند.
البته خالی بودن حساب تنها دلیل برگشت خوردن چک نیست. مواردی مانند برخی مشکلات مربوط به امضا یا مغایرت اطلاعات چک نیز میتواند باعث شود بانک از پرداخت وجه خودداری کند. بنابراین «چک برگشتی« در واقع به چکی گفته میشود که تمام یا بخشی از مبلغ آن پرداخت نشده و برای آن گواهی عدم پرداخت صادر شده است.
رفع سوء اثر چک برگشتی چیست؟
همان طور که گفتیم، برگشت خوردن چک فقط به این معنا نیست که مبلغ آن در موعد مقرر پرداخت نشده است! وقتی بانک برای یک چک گواهی عدم پرداخت صادر می کند، این موضوع می تواند در سوابق بانکی صادرکننده ثبت شود و برای او محدودیت های بانکی و اعتباری به همراه داشته باشد. اما سوال مهم اینجاست: آیا آثار یک چک برگشتی برای همیشه باقی می ماند؟
میتوان گفت خیر؛ قانون برای چک های برگشتی، سازوکار مشخصی در نظر گرفته است تا صادرکننده بتواند در صورت فراهم بودن شرایط قانونی، سوء اثر چک را برطرف کند. به این فرآیند، «رفع سوء اثر چک برگشتی» گفته می شود.
سوء اثر چک در واقع به آثار و محدودیت هایی مربوط می شود که در پی ثبت گواهی عدم پرداخت می تواند برای صادرکننده ایجاد شود.
برای مثال، فرض کنید یک چک برگشتی هنوز سوء اثر داشته باشد و شما بخواهید برای دریافت تسهیلات بانکی یا گرفتن دسته چک جدید اقدام کنید؛ ممکن است همین سابقه، انجام این کار را برایتان با محدودیت مواجه کند. این محدودیت ها طبق ماده ۵ مکرر قانون صدور چک در شرایط مشخصی اعمال می شوند.
و اما باید در نظر بگيريد که رفع سوء اثر به معنی پاک شدن تمام اطلاعات مربوط به چک از سوابق بانکی نیست؛ بلکه منظور، برطرف شدن آثار و محدودیت های قانونی ناشی از چک برگشتی، مطابق مقررات است.
روش های رفع سوء اثر از چک برگشتی
حالا که با مفهوم سوء اثر چک برگشتی آشنا شدیم، سوال مهم این است: اگر چکی برگشت خورده باشد، چطور می توان اثر آن را از سوابق بانکی برطرف کرد؟ قانون صدور چک چند راه مشخص برای این کار در نظر گرفته است و بسته به شرایط، صادرکننده می تواند از یکی از این روش ها استفاده کند.
۱. پاس شدن چک و ارائه لاشه چک
اگر چک به دلیل کمبود موجودی برگشت خورده باشد، یکی از ساده ترین راه ها برای تعیین تکلیف آن، پاس شدن چک و پرداخت مبلغ آن به دارنده است. در این روش، صادرکننده مبلغ کسری را در حساب جاری خود تامین می کند تا امکان وصول وجه چک برای ذی نفع فراهم شود.
اگر صادرکننده پس از پرداخت وجه چک، اصل چک را از دارنده دریافت کند، می تواند لاشه چک برگشتی را به بانک محال علیه تحویل دهد. بانک پس از دریافت و بررسی لاشه چک، مطابق مقررات برای رفع سوء اثر آن اقدام می کند. (منظور از ذی نفع نیز همان شخصی است که گواهی عدم پرداخت چک به نام او صادر شده است.)
نکته مهم: ملاک، تامین کسری مبلغ و وصول وجه چک است، نه صرفا انتقال پول به حساب دارنده.
۲. واریز کسری مبلغ چک و مسدود کردن آن تا یک سال
اگر دارنده چک فعلا در دسترس نباشد، نبودن او لزوما به این معنا نیست که چک برگشتی باید بدون تعیین تکلیف باقی بماند. ممکن است نه امکان دریافت لاشه چک وجود داشته باشد و نه دارنده برای دریافت وجه یا ارائه رضایت نامه رسمی مراجعه کند. در چنین وضعیتی، قانون یک راهکار مشخص برای صادرکننده در نظر گرفته است.
اگر حساب جاری شما نزد بانک محال علیه (بانکی که چک از حساب آن صادر شده است)، باز و غیرمسدود باشد، می توانید معادل کسری مبلغ چک را به حساب خود واریز و درخواست کنید این مبلغ برای پرداخت وجه چک مسدود شود. وجه تامین شده تا زمان مراجعه دارنده برای دریافت آن، و حداکثر به مدت یک سال در حساب مسدود خواهد ماند.
در این حالت:
- مبلغ مورد نیاز، کسری مبلغ چک است و نیازی به تامین دوباره کل مبلغ چک وجود ندارد.
- بانک باید تامین وجه چک را ظرف سه روز به روشی اطمینان بخش و قابل استناد به دارنده یا ذی نفع اطلاع دهد.
- مبلغ مسدود شده برای پرداخت وجه همان چک در نظر گرفته می شود و دارنده می تواند برای دریافت آن به بانک مراجعه کند.
- حساب جاری مورد استفاده برای این کار باید نزد بانک محال علیه مفتوح و غیرمسدود باشد.
نکته: قرار نیست برای رفع سوء اثر چک برگشتی، پولی بیشتر از میزان کسری واقعی چک پرداخت کنید. طبق مقررات بانک مرکزی، اگر بخشی از مبلغ چک در حساب شما موجود یا مسدود شده باشد، فقط باید کسری باقی مانده را تامین کنید. برای مثال، اگر مبلغ چک ۱۰۰ میلیون تومان باشد و ۴۰ میلیون تومان از آن قبلا تامین یا مسدود شده باشد، مبلغ مورد نیاز برای تکمیل وجه، همان ۶۰ میلیون تومان باقی مانده است.
۳. رفع سوء اثر چک بعد از سه سال
اگر چکی برگشت خورده باشد و برای رفع سوء اثر آن اقدامی نکنید، شاید تصور کنید کافی است سه سال صبر کنید تا مشکل خودبهخود برطرف شود. اما ماجرا به این سادگی نیست. رفع سوء اثر چک بعد از سه سال شرایط مشخصی دارد و صرف گذشت زمان به تنهایی کافی نیست.
اگر از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت سه سال گذشته باشد و در این مدت، دارنده چک هیچ دعوای حقوقی یا کیفری درباره آن مطرح نکرده باشد، سوء اثر چک طبق مقررات رفع میشود. بنابراین، قبل از اینکه سه سال را پایان ماجرا بدانید، باید وضعیت چک و سابقه قضایی آن را هم بررسی کنید.
برای رفع سوء اثر چک بعد از سه سال ۲ شرط اصلی وجود دارد:
- سه سال از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت گذشته باشد.
- دارنده در این مدت برای چک برگشتی دعوای حقوقی یا کیفری مطرح نکرده باشد.
۴. رفع سوء اثر با رضایت نامه رسمی ذی نفع
اگر وجه چک به دارنده پرداخت شده باشد اما لاشه چک دیگر در دسترس نباشد، ذی نفع می تواند با مراجعه به دفترخانه اسناد رسمی، رضایت خود را به صورت رسمی اعلام کند. در ادامه، صادرکننده با ارائه این رضایت نامه رسمی به بانک می تواند درخواست رفع سوء اثر چک را پیگیری کند. بانک نیز پس از بررسی مدارک و احراز شرایط قانونی، اقدامات لازم برای رفع سوء اثر را انجام خواهد داد.
۵. رفع سوء اثر چک با ارائه حکم قضایی
گاهی تعیین تکلیف چک برگشتی فقط از مسیر توافق با دارنده یا ارائه لاشه چک انجام نمی شود و موضوع به مراجع قضایی می رسد. در صورتی که صادرکننده حکم معتبر قضایی مرتبط با رفع سوء اثر چک دریافت کند، می تواند آن را به بانک ارائه دهد.
بانک پس از بررسی و احراز اعتبار حکم و تطبیق مشخصات آن، اقدامات لازم برای اجرای حکم و رفع سوء اثر چک را انجام می دهد. بنابراین، داشتن حکم قضایی به تنهایی کافی نیست و بانک باید ابتدا صحت و اعتبار آن را بررسی کند.
۶. ارائه متن تقاضای رفع سوء اثر چک به بانک
در بعضی پرونده ها، اصل لاشه چک به دلیل انجام عملیات اجرایی در اختیار اداره ثبت قرار می گیرد و دیگر امکان ارائه آن به بانک وجود ندارد. در چنین شرایطی، مرجع ثبتی می تواند نامه رسمی مربوط به چک را صادر کند. رفع سوء اثر در این روش پس از بررسی مدارک و موافقت بانک و در صورت احراز شرایط قانونی انجام می شود. متن تقاضای رفع سوء اثر چک به بانک معمولا به شکل زیر تنظیم میشود:
ریاست محترم بانک مرکزی / اداره اعتبارات
با سلام
اینجانب (نام و نام خانوادگی) فرزند (نام پدر) به شماره ملی (کد ملی) و دارنده حساب شماره (شماره حساب/شماره شبا) در بانک (نام بانک و شعبه)، به استحضار میرسانم:
به دلیل (علت برگشت؛ مانند کمبود موجودی، اشتباه در ثبت امضا یا مشکلات موقتی مالی)، چک شماره (شماره چک) به تاریخ (تاریخ صدور) برگشت خورده و منجر به ثبت سوء اثر در سامانه بانکی شده است.
اکنون با توجه به (اقدام انجام شده؛ مانند پرداخت کامل وجه، اخذ رضایت دارنده چک یا گذشت سه سال از تاریخ برگشت) و پیوست مدارک شامل (مثلا رسید واریز وجه یا گواهی لاشه چک)، تقاضای رفع سوء اثر چک برگشتی و پاک شدن نام اینجانب از سامانه اطلاعاتی بانک مرکزی را دارم.
با سپاس / امضا / تاریخ: (تاریخ درج شود)
قوانین مهم در رفع سوء اثر چک برگشتی
قوانین و مقررات مهم دیگری نیز درباره رفع سوء اثر چک برگشتی وجود دارد که در ادامه، مهم ترین نکات و ضوابط آن را ، بررسی می کنیم.
فرصت ۱۰ روزه برای رفع سوء اثر چک برگشتی
اگر درباره «مهلت ۱۰ روزه رفع سوء اثر چک برگشتی» مطالب مختلفی دیده اید، باید مراقب باشید این موضوع را با مقررات فعلی اشتباه نگیرید. در مقررات قدیمی تر، مهلت ۱۰ روز کاری برای اقدام مشتری پس از برگشت چک و پیش از ارسال اطلاعات گواهی عدم پرداخت به سامانه اطلاعاتی بانک مرکزی مطرح شده بود.
بنابراین، این عدد را نباید به عنوان یک مهلت قطعی و عمومی برای رفع سوء اثر چک در همه شرایط در نظر گرفت. مقررات فعلی، روش های مشخصی برای رفع سوء اثر تعیین کرده اند و هر مورد باید بر اساس شرایط همان چک بررسی شود.
شرایط جدید رفع سوء اثر چک برگشتی
در مقررات جدید بانکی، بین افتتاح حساب جاری بدون دسته چک و دریافت دسته چک تفاوت وجود دارد و همین موضوع می تواند برای افرادی که سابقه چک برگشتی دارند مهم باشد.
در برخی شرایط، فرد می تواند برای افتتاح حساب جاری بدون دسته چک اقدام کند؛ اما این موضوع به معنای امکان دریافت دسته چک جدید نیست. سابقه چک های برگشتی همچنان می تواند در بررسی شرایط دریافت دسته چک و سایر خدمات اعتباری مورد توجه قرار گیرد.
بنابراین اگر چک برگشتی دارید، بهتر است این دو موضوع را با هم اشتباه نگیرید: افتتاح حساب جاری بدون دسته چک یک مسئله است و دریافت دسته چک جدید مسئله ای دیگر.
مسدود شدن واریزی های جدید به حساب چک برگشتی
اگر بابت چک برگشتی، بخشی از موجودی حساب مسدود شده باشد، واریزی های بعدی نیز می توانند تا سقف کسری مبلغ چک، مشمول مسدودی شوند.
یعنی تا زمانی که وضعیت چک تعیین تکلیف نشده و سوء اثر آن برطرف نشده باشد، برداشت از مبلغی که برای تامین کسری چک مسدود شده امکان پذیر نیست و این وجه برای پرداخت طلب دارنده چک در نظر گرفته می شود.
مدت زمان رفع سوء اثر چک برگشتی از بانک مرکزی
رفع سوء اثر چک همان لحظه ای که وجه را پرداخت می کنید یا مدارک را به بانک تحویل می دهید، لزوما تمام نمی شود. بعد از تکمیل مراحل، بانک باید اطلاعات مربوط به تعیین تکلیف چک را در سامانه های بانکی ثبت و به روزرسانی کند و همین موضوع می تواند باعث ایجاد فاصله زمانی شود.
مدت انجام این فرایند برای همه افراد یکسان نیست و به روشی که برای رفع سوء اثر انتخاب کرده اید، کامل بودن مدارک و روند بررسی بانک بستگی دارد. بنابراین، نمی توان یک عدد ثابت را برای تمام پرونده ها قطعی دانست.
البته مشتری می تواند برای اطلاع از سوابق چک های برگشتی خود، از بانک اطلاعات مربوط به چک های برگشتی و تاریخ آنها را دریافت کند. به این ترتیب، بعد از انجام مراحل، فقط به گفته شفاهی اکتفا نکنید و وضعیت ثبت اطلاعات را نیز بررسی کنید.
هزینه رفع سوء اثر چک برگشتی
اینکه برای رفع سوء اثر چک برگشتی دقیقا چقدر باید هزینه کنید، به مسیر انتخابی شما بستگی دارد و نمی توان یک مبلغ ثابت برای همه پرونده ها اعلام کرد. اگر چک با تامین کسری وجه یا ارائه لاشه تعیین تکلیف شود، هزینه ها با زمانی که پای دفترخانه، دادگاه یا مراجع ثبتی در میان باشد متفاوت خواهد بود و ممکن است هزینه های مربوط به همان مرحله نیز به مبلغ نهایی اضافه شود.
رفع سوء اثر چک غیر حضوری
امروز برای انجام بسیاری از امور بانکی دیگر نیازی به مراجعه مستقیم به شعبه نیست و بعضی بانک ها خدمات مربوط به چک را نیز از طریق سامانه های آنلاین و اپلیکیشن های خود ارائه می دهند. به همین دلیل، رفع سوء اثر چک غیر حضوری در صورت پشتیبانی بانک می تواند بخشی از مسیر پیگیری را ساده تر کند.
البته یک نکته مهم را نباید نادیده گرفت؛ صرف ثبت درخواست اینترنتی به معنی برطرف شدن سوء اثر نیست. چک ابتدا باید طبق یکی از روش های قانونی تعیین تکلیف شده باشد و سپس، در صورت فراهم بودن خدمات الکترونیکی بانک، ادامه فرایند از طریق سامانه یا اپلیکیشن انجام شود. پس لازم است قبل از مراجعه به شعبه، امکان رفع سوء اثر چک غیر حضوری را در خدمات رسمی بانک خود بررسی کنید.
مدارک لازم برای رفع سوء اثر چک برگشتی
مدارک مورد نیاز به روش رفع سوء اثر بستگی دارد و قرار نیست برای هر چک برگشتی تمام این مدارک را همراه داشته باشید؛ اما بصورت کلی شامل موارد زیر است:
- مدارک شناسایی: کارت ملی و در صورت نیاز سایر مدارک هویتی صادرکننده چک.
- مدارک مربوط به چک: اطلاعات چک برگشتی و در صورت وجود، اصل لاشه چک.
- مدرک پرداخت وجه: اگر مبلغ چک را پرداخت کرده اید، رسید یا مستندات پرداخت می تواند برای تعیین تکلیف چک مورد استفاده قرار گیرد.
- رضایت نامه رسمی دارنده: در صورتی که لاشه چک در دسترس نباشد، رضایت نامه رسمی ذی نفع می تواند یکی از مدارک مورد نیاز برای رفع سوء اثر باشد.
- مدارک قضایی یا ثبتی: اگر رفع سوء اثر بر اساس حکم قضایی یا نامه مرجع ثبتی انجام می شود، ارائه مدارک و نامه رسمی مربوط به پرونده ضروری است.
استعلام رفع سوء اثر چک برگشتی صیادی
از کجا بفهمیم چک برگشتی رفع سوء اثر شده؟ برای استعلام وضعیت چک های برگشتی صیادی، میتوانید از بانک محال علیه درخواست کنید تعداد، مشخصات و تاریخ چک های برگشتی ثبت شده در سوابق شما را اعلام کند. طبق دستورالعمل بانک مرکزی، بانک موظف است این اطلاعات را بنا به درخواست مشتری در اختیار او قرار دهد.
البته امکان پیگیری یا انجام برخی خدمات رفع سوء اثر چک غیرحضوری، به امکانات و خدمات الکترونیکی هر بانک بستگی دارد. بنابراین نمیتوان به طور کلی گفت رفع سوء اثر چک غیرحضوری در تمام بانکها و برای همه روشهای رفع سوء اثر امکان پذیر است. اگر بانک شما چنین خدمتی ارائه کند، میتوانید از مسیرهای غیرحضوری اعلام شده توسط همان بانک استفاده کنید؛ در غیر این صورت، انجام مراحل از طریق شعبه بانک پیگیری میشود.
استعلام رفع سوء اثر چک برگشتی قدیمی
برای استعلام رفع سوء اثر چک برگشتی قدیمی، به ویژه چک های مربوط به قبل از اجرای سامانه صیاد، می توانید از بانک محال علیه وضعیت سابقه چک را پیگیری کنید.
روش های قانونی تعیین تکلیف، مانند تامین موجودی، ارائه لاشه چک، رضایت نامه رسمی یا مدارک قضایی و ثبتی قابل پیگیری است. همچنین گذشت سه سال از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت، در صورتی که دارنده طی این مدت دعوای حقوقی یا کیفری درباره چک مطرح نکرده باشد، یکی از روش های قانونی رفع سوء اثر محسوب می شود.
شرایط دریافت دسته چک جدید بدون رفع سوء اثر چک برگشتی
داشتن چک برگشتی که هنوز رفع سوء اثر نشده، در حالت عادی می تواند دریافت دسته چک جدید را با محدودیت مواجه کند. با این حال، در مقررات بانکی برای برخی واحدهای اقتصادی که ادامه فعالیت آنها به دریافت دسته چک وابسته است، شرایط خاصی پیش بینی شده است.
برای استفاده از این امکان، تنها داشتن فعالیت اقتصادی کافی نیست و متقاضی باید شرایط و مدارک لازم را داشته باشد، از جمله:
- ارائه اظهارنامه مالیاتی ثبت شده نزد مرجع مالیاتی
- ارائه فهرست پرداخت حق بیمه ثبت شده در سازمان تامین اجتماعی
- اثبات اینکه صدور دسته چک برای ادامه فعالیت و جلوگیری از تعطیلی واحد اقتصادی ضروری است
- اثبات اینکه دریافت دسته چک به حفظ اشتغال و جلوگیری از تعدیل نیروی انسانی کمک می کند
در صورت وجود این شرایط، متقاضی باید درخواست خود را همراه با مصوبه هیئت مدیره و مستندات لازم از طریق بانک پیگیری کند. پس از بررسی شرایط و مدارک، در صورت احراز ضوابط مقرر، اقدامات لازم برای تصمیم گیری درباره صدور دسته چک انجام خواهد شد.
سوالات متداول
در صورت مفقودی لاشه چک، برای رفع سوء اثر چک برگشتی صیادی می توان رضایت نامه رسمی دارنده را از طریق دفترخانه دریافت و به بانک ارائه کرد. در صورت وجود حکم معتبر قضایی نیز امکان پیگیری رفع سوء اثر از طریق بانک وجود دارد.
بعد از ثبت نهایی رفع سوء اثر چک برگشتی صیادی، محدودیت های بانکی برطرف می شود؛ اما زمان باز شدن حساب عدد ثابتی ندارد و به ثبت و به روزرسانی اطلاعات توسط بانک بستگی دارد.
خیر؛ صرف گذشت سه سال کافی نیست. اگر از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت سه سال گذشته باشد و دارنده در این مدت هیچ دعوای حقوقی یا کیفری درباره چک مطرح نکرده باشد، امکان رفع سوء اثر چک بعد از سه سال طبق مقررات وجود دارد.
در برخی بانک ها، امکان رفع سوء اثر چک غیر حضوری از طریق اپلیکیشن ها و خدمات آنلاین بانک وجود دارد؛ البته این قابلیت به بانک و روش انتخابی برای رفع سوء اثر بستگی دارد.
اگر چک برگشتی هنوز رفع سوء اثر نشده باشد، دریافت دسته چک جدید با محدودیت روبه رو می شود. در شرایط جدید رفع سوء اثر چک برگشتی صیادی، پس از رفع می توانید درخواست خود را ثبت کنید، اما صدور دسته چک همچنان به اعتبارسنجی و ضوابط بانک بستگی دارد.
