شرایط ورشکستگی صندوق های درآمد ثابت چگونه است؟

بسیاری از مردم نگران ورشکستگی صندوق‌های سرمایه‌گذاری هستند. اما واقعیت این است که ریسک ورشکستگی در این صندوق‌ها نزدیک به صفر است. در این مقاله تفاوت ورشکستگی با کاهش ارزش سرمایه و شرایط انحلال صندوق‌ها، به خصوص صندوق درآمد ثابت می‌پردازیم.

چرا صندوق‌های سرمایه‌گذاری معتبر هستند؟

صندوق‌های سرمایه‌گذاری از سال ۱۳۸۷ زیر نظر سازمان بورس و اوراق بهادار فعالیت می‌کنند. سازمان بورس و بانک مرکزی هر دو ارکان نظارتی قدرتمندی هستند که مشروعیت و قدرت برابری دارند. تفاوت اصلی فقط در قدمت آن‌هاست؛ سازمان بورس نهادی جوان‌تر اما بسیار دقیق و شفاف است.

سازمان بورس عملکرد صندوق‌ها را به شدت کنترل می‌کند و آن‌ها را موظف کرده تا:

• صورت‌های مالی خود را ماهیانه منتشر کنند.
• دارایی‌ها و خرید و فروش‌هایشان را به طور شفاف اعلام نمایند.

ریسک ورشکستگی در صندوق‌های درآمد ثابت چقدر است؟

یکی از مهم‌ترین سوالات سرمایه‌گذاران، احتمال ورشکستگی صندوق سرمایه‌گذاری است. باید بدانید که ریسک ورشکستگی یا از بین رفتن کامل سرمایه در این صندوق‌ها بسیار کم و نزدیک به صفر است.

چرا؟ چون حتی پرریسک‌ترین صندوق‌ها هم مجبورند طبق لیست دارایی‌های ابلاغی سازمان بورس عمل کنند. آن‌ها نمی‌توانند هر ریسکی را بپذیرند یا در هر دارایی که دلشان می‌خواهد سرمایه‌گذاری کنند. تنها ریسکی که وجود دارد، نوسان قیمت یا عدم کسب سود در بازه‌های زمانی کوتاه است، نه ورشکستگی.

نکته مهم: از آغاز فعالیت صندوق‌ها در سال ۱۳۸۸ تاکنون، هیچ صندوق سرمایه‌گذاری ورشکست نشده است.

ورشکستگی در انواع صندوق‌های سرمایه‌گذاری

برای درک بهتر موضوع، باید تفاوت بین صندوق‌های سهامی/مختلط و درآمد ثابت را بدانیم:

۱. صندوق‌های سهامی و مختلط

در این صندوق‌ها، سرمایه‌گذار شریک سود و زیان است.

• مثال: اگر واحدی از صندوق را ۲۵۰ هزار تومان خریده باشید و قیمت آن به دلیل شرایط بد اقتصادی به ۲۰۰ هزار تومان برسد، شما ۵۰ هزار تومان ضرر کرده‌اید.
  
• نتیجه: در این نوع صندوق‌ها مفهوم «ورشکستگی» به معنای تجاری آن معنا ندارد، زیرا صندوق بدهکار شما نمی‌شود؛ بلکه ارزش دارایی شما کاهش می‌یابد.

۲. صندوق‌های با درآمد ثابت

این صندوق‌ها معمولاً ارزش مبنایی واحدها را تضمین می‌کنند.

• مثال: اگر واحدی را ۱۱۰ هزار تومان خریده باشید و قیمت بازار آن به ۹۷ هزار تومان برسد، اگر بخواهید واحدهایتان را ابطال کنید، صندوق موظف است همان ۱۱۰ هزار تومان (ارزش مبنای روز) را به شما بپردازد.
  
• ضامن نقدشوندگی: اگر صندوق ضامن نقدشوندگی داشته باشد، ضامن پول را پرداخت می‌کند. اگر هم نداشته باشد، به دلیل نقدشوندگی بالای دارایی‌ها (مثل اوراق مشارکت دولتی)، مشکلی در پرداخت وجود ندارد.
  
• ریسک اصلی: تنها در صورتی اصل سرمایه این صندوق‌ها به خطر می‌افتد که دولت ورشکست شود که این اتفاق تقریباً غیرممکن است!

تفاوت انحلال و ورشکستگی صندوق سرمایه‌گذاری

بسیاری از افراد «انحلال صندوق» را با «ورشکستگی» اشتباه می‌گیرند. این دو کاملاً متفاوت هستند.

انحلال صندوق زمانی رخ می‌دهد که مجمع صندوق تصمیم به تعطیلی آن بگیرد. این اتفاق معمولاً زمانی می‌افتد که تعداد واحدهای سرمایه‌گذاری به زیر حد نصاب برسد.

• فرآیند انحلال: اگر تعداد واحدها در ۱۰ روز کاری متوالی به حداقل تعیین شده در امیدنامه برسد، مدیر صندوق موضوع را به سازمان بورس گزارش می‌دهد. سپس ۱۰ روز فرصت دارد تا مجمع را دعوت کند تا درباره انحلال یا ادامه فعالیت تصمیم‌گیری شود.

در صورت انحلال، دارایی‌های صندوق بین سرمایه‌گذاران تقسیم می‌شود و هیچ ضرری متوجه سرمایه‌گذاران نمی‌شود.