حذف ارز ترجیحی چگونه بورس را قرمزپوش کرد؟

بنا بر گزارش‌های خبری در روزهای اخیر، بازار سرمایه، ریزش‌های سنگینی را تجربه کرده است. اگرچه شاخص کل بازار سهام در نیمه اردیبهشت ماه امسال (۱۴۰۲) در ارتفاع ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار واحدی قرار گرفته بود؛ اما طی هفته‌های اخیر با ریزش‌های متوالی، ۶۰۰ هزار واحد سقوط را تجربه کرد. بر این اساس، ارزش معاملات پس از اصلاح ۲۰ درصدی شاخص کل با کاهش قابل توجهی روبرو شد و از اعدادی حدود ۲۵ هزار میلیارد تومان هم اکنون طی چند روز به کمتر از ۵ هزار میلیارد تومان رسیده است که نشان دهنده کاهش رغبت سرمایه‌گذاران و فضای نه چندان جالب بازار سرمایه در این روزها است. در ادامه، دلایل کاهش ارزش معاملات در بازار سرمایه را بررسی می‌کنیم.

علت سقوط ۶۰۰ هزار واحدی بازار سرمایه چیست؟

عوامل مختلفی بر روند بازار سرمایه اثر می‌گذارند و این عوامل به مرور زمان، تغییر می‌کنند. اگرچه در اقتصاد تورمی ایران، بازار سرمایه، معمولاً تابع تورم بوده و به همراه تورم، رشد کرده است؛ اما سرعت رشد بازار در بازده‌های مختلف، تحت تأثیر سیاست‌های اقتصادی و عوامل دیگر خواهد بود.

لازم است یادآوری کنیم که بخشی از ریزش‌های اخیر بازار سرمایه به روند کاهشی نرخ تورم و کنترل ارز، مربوط می‌شود و به نظر می‌رسد که به واسطه کنترل این دو متغیر مهم، انتظارات تورمی تا حد زیادی کنترل شده باشد. اما نکته دیگری که وجود دارد و از نظر کارشناسان و صاحب نظران بازار سرمایه، در این روزها بر سرعت ریزش بازار سرمایه افزوده است، تصمیمات دولت در خصوص افزایش نرخ گاز صنایع و خوراک پتروشیمی و همچنین افزایش عوارض صادراتی محصولات خام معدنی است که به طور مشخصی بر سوددهی این صنایع، تأثیر خواهد داشت.

حذف ارز ترجیحی با ریزش‌های اخیر بورس چه ارتباطی دارد؟

به تازگی بعد از تصمیم دولت در خصوص افزایش نرخ خوراک گاز صنایع و خوراک پتروشیمی، هجمه‌های سنگینی را از سوی رسانه‌های وابسته به جریان متعارف اقتصاد به این تصمیم دولت، مشاهده کرده‌ایم. اگرچه هدف این گزارش بررسی درست یا غلط بودن این اقدام از طرف دولت نیست؛ اما نکته‌ای که در این بین وجود دارد و از آن، غافل شده‌ایم این است: چرا دولت مجبور به افزایش نرخ خوراک گاز پتروشیمی‌ها و صنایع شده است؟

رسانه‌ها کمتر به نکته فوق، توجه کرده‌اند. برای پرسش به این پاسخ لازم است تبعات سیاست حذف ارز ترجیحی در سال گذشته را واکاوی و تحلیل کنیم. بعد از حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی، زنجیره‌ای از اتفاقات در اقتصاد ایران رخ داد که در نهایت هم منجر به این شد که تمام بخش‌های اقتصادی از آن تأثیر بگیرند.

نکته‌ای که با یادآوری آن، رابطه حذف ارز ترجیحی و اقدام اخیر دولت در خصوص افزایش نرخ خوراک گاز صنایع و خوراک پتروشیمی‌ها واضح‌تر می‌شود؛ این است که بخش عمده‌ای از منابع تبصره ۱۴ (منابع هدفمندی یارانه‌ها) مشخصاً از فروش گاز به این صنایع تأمین خواهد شد.

لازم است این نکته را هم بیان کنیم که مدتی پیش یکی از اعضای کمیسیون برنامه و بودجه مجلس شورای اسلامی در گفتگوی خبری به منابع تبصره ۱۴ در بودجه سال ۱۴۰۲ اشاره نمود و اظهار کرده بود که حدود ۲۷۰ هزار میلیارد تومان از این منابع مربوط به طرح هدفمندی یارانه‌ است. این در حالی است که تا قبل از حذف ارز ترجیحی حدود ۸۰ هزار میلیارد تومان، منابع مورد نیاز برای پرداخت یارانه‌ها بود.

در نتیجه این طور می‌توان گفت که تأمین منابع برای پرداخت یارانه‌ها (که تحت تأثیر حذف ارز ترجیحی به طور قابل توجهی افزایش پیدا کرد) بر دوش تبصره ۱۴ است و بخش قابل توجهی از منابع تبصره ۱۴ هم به فروش گاز به صنایع،‌ وابسته است؛ بنابراین در شرایطی که همچنان معیشت قشر قابل توجهی از مردم در پی برخی تصمیمات نسنجیده همچون حذف ارز ترجیحی به شدت تحت فشار قرار گرفته و قیمت برخی از کالاهای اساسی مانند مرغ با افزایش قابل توجهی مواجه شده است، به نظر می‌رسد دولت، راهی به جز افزایش نرخ خوراک برای تأمین منابع تبصره ۱۴ ندارد.

بنابراین، امروز تابلوی معاملات بازار سرمایه تحت تأثیر اقدامات اخیر دولت مبنی بر افزایش نرخ گاز خوراک، قرمز می‌شود و شاهد برگزاری جلسات متعدد و فشار بر دولت برای بازگرداندن نرخ خوراک به اعداد قبلی هستیم و باید توجه کنیم که تمام این اتفاقات، اثرات حذف ارز ترجیحی در سال گذشته است.