برندگان جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۲۵ معرفی شدند

کمیته نوبل در روز ۱۳ اکتبر ۲۰۲۵ اعلام کرد که جوئل موکیِر (Joel Mokyr)، فیلیپ آگیون (Philippe Aghion) و پیتر هاویت (Peter Howitt) برندگان جایزه نوبل اقتصاد امسال هستند.
این سه اقتصاددان به دلیل پژوهش‌های خود درباره‌ی نوآوری، تغییر ساختاری و فرایند تخریب خلاقانه (Creative Destruction) به عنوان موتور رشد بلندمدت اقتصادی، موفق به دریافت این جایزه شدند.

نوبل اقتصاد ۲۰۲۵؛ تمرکز بر رشد مبتنی بر نوآوری

نوبل اقتصاد امسال که با نام رسمی «جایزه بانک مرکزی سوئد در علوم اقتصادی به یاد آلفرد نوبل» شناخته می‌شود، به پژوهش‌هایی اهدا شد که منشأ رشد اقتصادی را در نوآوری و پویایی ساختاری اقتصاد جست‌وجو کرده‌اند.

بر اساس بیانیه کمیته نوبل:

• نیمی از جایزه به جوئل موکیِر برای تحلیل پیش‌شرط‌های نهادی، فرهنگی و اطلاعاتی لازم برای نوآوری اعطا شده است.
• نیمی دیگر بین فیلیپ آگیون و پیتر هاویت برای توسعه‌ی مدل نظری تخریب خلاقانه تقسیم شده است؛ مدلی که توضیح می‌دهد چگونه نوآوری‌های تازه جایگزین فناوری‌های قدیمی می‌شوند و رشد را شتاب می‌دهند.

ارزش این جایزه ۱۱ میلیون کرون سوئد اعلام شده است.

زندگی علمی برندگان نوبل اقتصاد ۲۰۲۵

جوئل موکیِر (Joel Mokyr)

متولد ۱۹۴۶ در لیدن هلند، استاد دانشگاه نورث‌وسترن آمریکاست.
او اقتصاددان و تاریخ‌نگار برجسته‌ای است که تمرکز اصلی‌اش بر نقش فناوری، علم و نوآوری در رشد بلندمدت اقتصادی است.
موکیِر در آثار خود نشان داده که نوآوری تنها در بسترهایی رشد می‌کند که نهادهای قوی، فرهنگ یادگیری و جریان آزاد اطلاعات وجود داشته باشد. کمیته نوبل اعلام کرده است که او «پیش‌شرط‌های لازم برای رشد پایدار مبتنی بر نوآوری» را شناسایی کرده است.

فیلیپ آگیون (Philippe Aghion)

اقتصاددان فرانسوی-بریتانیایی و استاد دانشگاه‌های کالج دو فرانس، LSE و INSEAD است.
او در زمینه اقتصاد رشد و سیاست نوآوری از چهره‌های پیشرو محسوب می‌شود و پیش‌تر جوایزی چون Yrjö Jahnsson Foundation و جایزه جان فون نویمان را دریافت کرده است.

پیتر هاویت (Peter Howitt)

اقتصاددان کانادایی و استاد دانشگاه براون (Brown University) است.
هاویت همکاری نزدیکی با آگیون داشته و بخش کمی و مدل‌سازی نظریه «تخریب خلاقانه» را توسعه داده است.

نظریه تخریب خلاقانه چیست؟

مفهوم تخریب خلاقانه (Creative Destruction) که نخستین‌بار توسط جوزف شومپیتر مطرح شد و توسط آگیون و هاویت توسعه یافت، بیان می‌کند که نوآوری‌های جدید موجب کنار رفتن فناوری‌ها و محصولات قدیمی‌تر می‌شوند.

این فرایند، موتور پویایی اقتصاد است:

• فناوری‌های جدید بهره‌وری را افزایش می‌دهند.
• کسب‌وکارهای نو جایگزین صنایع ناکارآمد می‌شوند.
• اقتصاد از طریق تغییر ساختاری رشد می‌کند.

به این ترتیب، رشد اقتصادی نه ایستا بلکه پویا و مبتنی بر چرخه‌ی مداوم نوآوری و جایگزینی فناوری‌ها است.

پیش‌شرط‌های نوآوری از نگاه جوئل موکیِر

برخلاف دیدگاه صرفاً فناورانه، موکیِر تأکید دارد که نوآوری بدون بستر نهادی و فرهنگی مناسب دوام ندارد.
او در پژوهش‌هایش بر نقش عواملی چون:

• آزادی علمی و فکری
• انتقال آزاد دانش و اطلاعات
• حمایت قانونی از حقوق مالکیت فکری
• و فرهنگ تجربه‌گرایی و یادگیری مستمر
  به عنوان عناصر ضروری رشد پایدار تاکید کرده است.

پیام نوبل اقتصاد ۲۰۲۵ برای سیاست‌گذاران

اعطای نوبل اقتصاد به موکیِر، آگیون و هاویت حامل پیام‌های مهمی برای دولت‌ها و تصمیم‌گیران است:

• نوآوری شرط رشد پایدار است. رشد بلندمدت بدون تحقیق و توسعه (R&D) و آموزش نیروی انسانی ممکن نیست.
• نهادهای اقتصادی کارآمد، رقابت و شفافیت بستر اصلی نوآوری‌اند.
• سیاست‌های کوتاه‌مدت رشدآفرین اما ضدنوآوری در بلندمدت زیان‌بار خواهند بود.
• کاهش نابرابری و بازآموزی نیروی کار باید هم‌زمان با تحول فناورانه دنبال شود تا جامعه از شوک‌های تغییر آسیب نبیند.