آمریکا و ونزوئلا: در آستانه جنگ؟ ۵ سؤال بزرگ درباره استقرار عظیم نظامی
از اوایل پاییز، ایالات متحده استقرار نظامی بیسابقهای را در دریای کارائیب آغاز کرده و حملاتی هوایی علیه قایقهای مظنون به حمل مواد مخدر انجام داده است. این اقدامات، گمانهزنیها درباره عملیات نظامی گسترده علیه دولت ونزوئلا را به اوج رسانده است. درحالیکه رئیسجمهور دونالد ترامپ به صراحت متعهد به اقدام نظامی نشده، او هشدار داده است که روزهای ریاست نیکلاس مادورو «به شماره افتاده است.»
این وضعیت، که با توجیهاتی اغلب مبهم و اهدافی نامشخص پیش میرود، در ایالات متحده سؤالات کلیدی را مطرح میکند: چگونه به اینجا رسیدیم و مقصد احتمالی کجاست؟ آنچه در ادامه میآید خلاصه آن چیزی است که رسانههای آمریکایی در مورد وضعیت آمریکا و ونزوئلا مطرح کردهاند.
آمریکا چه فعالیتهایی را در دریای کارائیب انجام داده است؟
ایالات متحده از ۲ سپتامبر، عملیات نظامی خود موسوم به «عملیات نیزه جنوبی» را با حمله به یک «قایق مواد مخدر» در دریای کارائیب آغاز کرد. از آن زمان، بیش از ۲۰ قایق دیگر در کارائیب و اقیانوس آرام شرقی منهدم شده و بیش از ۸۰ نفر کشته شدهاند.
همزمان، آمریکا بزرگترین استقرار نظامی خود در منطقه از زمان بحران موشکی کوبا را سازمان داده است. این نیروها شامل هزاران سرباز، پهپادهای پیشرفته، جتهای جنگنده، ناوشکنها و رزمناوها، و مهمتر از همه، ناو هواپیمابر یواساس جرالد فورد و گروه ضربتی آن هستند. این حجم از تجهیزات، فراتر از نیازهای یک مأموریت ساده ضدمواد مخدر است و برای یک کارزار هوایی علیه ونزوئلا بسیار مناسب است.
دولت ترامپ با توصیف «کارتل د لوس سولس» (مجموعهای از رهبران نظامی و سیاسی ونزوئلا که در فعالیتهای مجرمانه از جمله قاچاق مواد مخدر دخیل هستند) به عنوان یک سازمان تروریستی و معرفی مادورو به عنوان رهبر آن، در واقع دولت ونزوئلا را یک سازمان تروریستی میداند و زمینهسازی حقوقی برای اقدام نظامی را فراهم کرده است.
در واقع همه چیز به ما نشان میدهد که چنین حجم انبوهی از نیروهای نظامی قطعا برای تفریح نیست و احتمال حمله بسیار بالاست؟
آیا آمریکا واقعاً به سمت جنگ با ونزوئلا میرود؟
حداقل، دولت ترامپ میخواهد اینطور به نظر برسد. استقرار ناو هواپیمابر فورد، که یک دارایی با ارزش و مورد نیاز در مناطق دیگر جهان است، نشاندهنده احتمال یک عملیات بزرگ است.
کارشناسان، وضعیت کنونی را شبیه به روزهای قبل از حمله روسیه به اوکراین میدانند؛ زمانی که جنگ از نظر سیاسی منطقی نبود، اما حجم استقرار سختافزار نظامی برای انکار آن بیش از حد زیاد بود. اگر دولت ترامپ بخواهد از این حجم آتش استفاده کند، زمان در حال از دست رفتن است.
با این حال، امکان دارد کاخ سفید صرفاً به انهدام قایقها ادامه دهد تا اعلام پیروزی کند، شبیه به کارزار هوایی آمریکا علیه شورشیان حوثی یمن که با یک آتشبس پایان یافت. ترامپ تمایل خود را برای پایان دادن زودهنگام به کارزارهای نظامی قبل از تبدیل شدن به باتلاق، نشان داده است.
همچنین این احتمال بسیار برجسته است که ایالات متحده بخواهد روش پاناما در زمان عمر توریخوس را برای مادورو پیاده کند. در آن زمان، هنگامی که توریخوس از امضای قرارداد برای توسعه کانال پاناما با یک شرکت آمریکایی سرباز زد، دولت ایالات متحده به بهانه مبارزه با قاچاق مواد مخدر، اقدام به قتل توریخوس کرده و جانشین او را نیز دستگیر کرد و برای چند روز اقدام به بمباران پاناما کرد. در نهایت نیز یک دولت دست نشانده در پاناما ایجاد کرد.
هیچ بعید نیست که اینبار نیز شاهد چنین رخدادی باشیم.
چرا آمریکا با ونزوئلا مشکل دارد؟
رژیم سوسیالیستی ونزوئلا از زمان هوگو چاوز، یک دشمن دیرینه واشنگتن بوده و با مخالفان آمریکا مانند کوبا، ایران، روسیه و گروههای شبهنظامی همپیمان شده است.
از سال ۲۰۱۳ و پس از مرگ چاوز، اقتصاد ونزوئلا دچار سقوط آزاد، تورم شدید و بیکاری گسترده شده است. به ادعای ایالات متحده، در ونزوئلای امروز فساد و جنایت سازمانیافته بیداد میکند، دولت مخالفان را سرکوب کرده و ونزوئلاییها به بزرگترین جمعیت پناهجوی جهان تبدیل شدهاند. مهمتر از همه، ونزوئلا به یک نقطه کلیدی برای انتقال کوکائین آند به آمریکا، آفریقای غربی و اروپا تبدیل شده است.
ترامپ در دور اول خود نیز تلاشهای آشکارتری را برای فشار بر مادورو انجام داد. اگرچه او امسال در ابتدا به دنبال روابط سازندهتری بود (با هدف آزادی شهروندان آمریکایی و دسترسی شرکتهای آمریکایی به میادین نفتی)، اما اکنون مذاکرات را متوقف کرده و فشار را افزایش داده است. این تغییر مسیر احتمالاً تحت تأثیر وزیر امور خارجه، مارکو روبیو، منتقد سرسخت مادورو، قرار دارد.
با این وجود، حتی اگر بپذیریم که حکومت مادورو فاسد و خودکامه است، برخی اتهامات آمریکا هرگز ثابت نشدهاند. برای مثال، شواهد محکمی وجود ندارد که مادورو شخصاً محمولههای مواد مخدر را هدایت میکند یا اینکه «ترین د آراگوا»، یک باند زندانی که مورد توجه ترامپ است، واقعاً در قاچاق فراملی دست دارد.
اما اینها مهم نیست. مهم این است که ایالات متحده و امپراتوری رسانهایش میخواهد ما چنین روایتی را بپذیریم و آن را زمینهای برای حمله احتمالی به این کشور کند.
این عملیات نظامی چگونه میتواند باشد؟
احتمال تهاجم و اشغال ونزوئلا به سبک عراق بسیار ضعیف است، زیرا آمریکا نیروهای زمینی کافی در منطقه ندارد.
به احتمال زیاد، سناریوی محتملتر یک کارزار هوایی است که عمدتاً توسط موشکهای شلیک شده از کشتیها و هواپیماها در خارج از برد سامانههای دفاع هوایی ونزوئلا انجام میشود. هدف میتواند زیرساختهای قاچاق مواد مخدر (آزمایشگاهها، باندهای هوایی) یا حتی حملاتی علیه ارتش ونزوئلا، حملات پهپادی، و عملیات ویژه با هدف قرار دادن مقامات ارشد، از جمله خود مادورو، باشد.
شبیه به تهاجم سال ۱۹۸۹ به پاناما که منجر به سرنگونی و دستگیری مانوئل نوریگا (که او نیز به اتهامات مواد مخدر در آمریکا متهم شده بود) شد، این عملیات ممکن است با هدف برکناری مادورو انجام شود. با این حال، بازیهای جنگی گذشته دولت آمریکا پیشبینی کردهاند که سرنگونی مادورو میتواند یک خلأ قدرت ایجاد کرده و منجر به درگیری میان واحدهای نظامی رقیب، جناحهای سیاسی و گروههای مسلح شود؛ و شاید نگرانکنندهترین نتیجه، موج دیگری از مهاجرت انبوه پناهجویان ونزوئلایی باشد.
آیا این اقدامات از نظر قانون خود آمریکا موجه است؟
اختیار رئیسجمهور برای دستور اقدام نظامی یکجانبه در طول دهههای گذشته بسیار گسترش یافته، و دولت ترامپ برای توجیه حملات قایقها از لفاظیهای جنگ علیه تروریسم پس از ۱۱ سپتامبر استفاده کرده است (سخنگوی پنتاگون کارتلهای مواد مخدر را «القاعده نیمکره غربی» نامیده است). اما حتی با معیارهای آن دوران نیز، توجیهات فعلی بسیار ضعیف است.
برخلاف دوران پس از ۱۱ سپتامبر، کنگره مجوز استفاده از نیروی نظامی علیه کارتلهای مواد مخدر یا دولت ونزوئلا را صادر نکرده است. قاچاقچیان مواد مخدر از نظر تاریخی مجرمانی محسوب میشوند که دارای حقوق دادرسی عادلانه هستند، نه مبارزان دشمن.
این اقدامات بهطور قطعی، استفاده از نیروی مرگبار علیه کشتیهای غیرنظامی در آبهای بینالمللی بدون دادن فرصت تسلیم را مجاز نمیکند، کاری که آمریکا بارها در هفتههای اخیر انجام داده است. گزارشها حاکی از آن است که نیروهای آمریکایی به دستور وزیر دفاع، به بازماندگان یک حمله فرصت تسلیم ندادهاند، اقدامی که طبق قوانین بینالمللی «بهطور ویژه ممنوع» است.
وکلای دولت ترامپ به کنگره گفتهاند که اختیار قانونی فعلی، حملات زمینی در ونزوئلا را پوشش نمیدهد. با این حال، آنها به دنبال کسب یک نظر حقوقی جداگانه از وزارت دادگستری هستند که به آنها اجازه دهد بدون مراجعه به کنگره، حملات زمینی را انجام دهند.
بنابراین به نظر میرسد که اقدامات دولت ترامپ نه تنها از نظر قوانین بین المللی محکوم و غیرقانونی است بلکه حتی از نظر قوانین داخلی آمریکا نیز غیرقانونی تلقی میشود. اما همانطور که یک سیاستمدار آمریکایی گفته است:« چیزی که امروز درست است، فردا میتواند اشتباه تلقی شود» و این کل وضعیت را توضیح میدهد.
