نبرد خونین در الفاشر؛ در سودان چه میگذرد؟
در روزهای اخیر درگیریهای داخلی سودان به شدت تشدید شده و صدها کشته بر جای گذاشته و موجی از نگرانی بینالمللی به راه انداخته است.
جنگ داخلی سودان از آوریل ۲۰۲۳ آغاز شد؛ زمانی که دو متحد سابق یعنی عبدالفتاح البرهان (فرمانده ارتش) و محمد حمدان دقلو معروف به «حمیدتی» (رهبر نیروهای پشتیبانی سریع یا RSF) به جان هم افتادند. این دو قبلاً در کودتای ۲۰۲۱ با هم قدرت را از دولت انتقالی ربوده بودند، اما زمانی که بحث واگذاری قدرت به غیرنظامیان و ادغام نیروهای RSF در ارتش مطرح شد، حمدان دقلو مخالفت کرد و رابطهشان فروپاشید.
برهان میخواست RSF هرچه زودتر زیر نظر ارتش بیاید، اما حمیدتی که کنترل شبکهای گسترده از نیرو و منابع مالی داشت، این را به معنای از دست دادن قدرت میدانست و مقاومت کرد. این جدال شخصی حالا طبق گزارش سازمان ملل، به بزرگترین بحران انسانی جهان تبدیل شده: بیش از ۱۲ میلیون آواره، دهها هزار کشته و قحطی در چندین منطقه.
سقوط الفاشر؛ نقطه عطف جنگ
در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۵، پس از ۱۸ ماه محاصره، نیروهای RSF شهر الفاشر (مرکز ایالت دارفور شمالی) را تصرف کردند؛ این آخرین پایگاه مهم ارتش در دارفور بود.
در طول محاصره، ساکنین شهر در وضعیت وحشتناکی زندگی میکردند؛ غذا و دارو نداشتند و بسیاری برای زنده ماندن از خوراک دام تغذیه میکردند. پس از سقوط شهر، گزارشها از اعدامهای میدانی غیرنظامیان، حملات قومی و کشتار جمعی خبر میدهند. شبکه پزشکان سودان تخمین زده دستکم ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ نفر در روزهای نخست کشته شدهاند.
تصاویر ماهوارهای آزمایشگاه تحقیقات بشردوستانه دانشگاه ییل، وجود «خوشههای اجساد» و «زمینهای آغشته به خون» را تأیید کرده است.
در دو روز، بیش از ۲۶ هزار نفر پیاده از شهر گریختهاند، اما هنوز حدود ۱۷۷ هزار نفر در محاصره ماندهاند. پزشکان بدون مرز وضعیت آوارگان را «فاجعه در تمام معنا» توصیف کردهاند؛ بیشترشان زن و کودکاند، بسیاری دچار سوءتغذیه شدید و جراحات جنگی.
چرا الفاشر و الابیض مهماند؟
هر دو شهر پایگاههای استراتژیک در غرب سوداناند. حالا که RSF کنترل کامل دارفور را در دست گرفته، کشور عملاً دوپاره شده: شرق در دست ارتش، غرب زیر سلطه RSF.
شهر الابیض (مرکز ایالت کردفان شمالی) گره حیاتی میان دارفور و خارطوم است. کارشناسان هشدار دادهاند اگر RSF آنجا را هم بگیرد، ارتش آخرین سد دفاعی خود پیش از پایتخت را از دست میدهد.
واکنش شورای امنیت سازمان ملل
در ۳۰ اکتبر، شورای امنیت حملات RSF به الفاشر را محکوم کرد و خواستار آتشبس فوری، پایان محاصره و توقف کشتار غیرنظامیان شد. همچنین نسبت به احتمال وقوع «کشتار گسترده قومی» هشدار داد.
اعضا بر لزوم پاسخگویی عاملان جنایات، حفاظت از غیرنظامیان و تسهیل کمکهای بشردوستانه تأکید کردند. شورای امنیت در عین حال از تمام کشورها خواست از دخالت خارجی در سودان خودداری کنند.
موضع ایران
سخنگوی وزارت خارجه ایران، اسماعیل بقایی، از کشتار غیرنظامیان و تخریب زیرساختها در الفاشر ابراز نگرانی کرد و نسبت به «تلاشهای خطرناک برای تجزیه سودان» هشدار داد.
RSF چه کسانی هستند؟
RSF از دل شبهنظامیان «جنجوید» بیرون آمد؛ همان گروهی که در دهه ۲۰۰۰ به دستور عمرالبشیر برای سرکوب شورش قبایل در دارفور دست به نسلکشی زد و بیش از ۳۰۰ هزار نفر را کشت.
در جنگ فعلی، هر دو طرف مرتکب جنایتهای جنگی شدهاند، اما RSF متهم است که قتلعام، تجاوز گروهی و نسلکشی علیه اقوام غیرعرب انجام داده است.
سکوت جهان
جامعه جهانی، طبق معمول، با بیتفاوتی رفتار میکند. در اوایل سال ۲۰۲۵ کنفرانسی در لندن برگزار شد تا درباره بحران سودان گفتوگو شود، اما بسیاری از شرکتکنندگان خودشان متهم به دخالت در جنگ بودند.
سودان ارتش امارات را متهم کرده که برای RSF سلاح میفرستد؛ امارات انکار کرده، اما گزارش محرمانه سازمان ملل پروازهای مشکوک حامل سلاح از پایگاههای امارات به چاد را تأیید کرده است. این رابطه از سال ۲۰۱۵ و جنگ یمن شروع شد، زمانی که RSF برای امارات و عربستان مزدور میفرستاد تا در جنگ علیه یمن از آنها استفاده شود.
جمعبندی
سودان امروز کشوری دوپاره است:
- شرق زیر کنترل ارتش برهان،
- غرب زیر سلطه RSF حمیدتی.
الفاشر سقوط کرده، دارفور عملاً از پیکره کشور جدا شده، و سازمان ملل از «نشانههای پاکسازی قومی» سخن میگوید. میلیونها نفر در آوارگی و گرسنگیاند و جهان، طبق رسم خودش، فقط ابراز نگرانی میکند.
