سقوط 22 درصدی ارزش ريال در 90 روز
قيمت دلار در 90 روز گذشته، نزديك به 7 هزار تومان رشد كرده است. قيمت دلار در 21 شهريور ماه امسال 30هزار و 900 تومان بوده. يك ماه بعد به 32 هزار و 740 تومان رسيده. 21 آبان ماه، 35هزار و 320 تومان شده و روز گذشته در كانالهای فردايی به 37هزار و 900 تومان رشد قيمت داشته است. با اين حساب بايد گفت كه ارزش پول ملی ايران در اين 90 روز بيش از 22 درصد كاهش پيدا كرده است.
در اين 90 روز اتفاقات زيادی افتاده است. مثلا 25 آبان ماه بانك مركزی اعلام كرد كه «بسته جديدی» را براي بهبود وضعيت بازار ارز تهيه و ابلاغ كرده.
بعدها مشخص شد كه اين «بسته» همان «اوراق ارزي» است. شرايط خريد اين اوراق به اين صورت است كه سررسيد آنها سه ماهه و حداقل و حداكثر ميزان خريد اوراق توسط هر شخص حقيقی ايرانی بالاتر از ۱۸ سال، به ترتيب معادل ريالي ۱۰۰۰ دلار و ۴۰۰۰ دلار است. همچنين هر مشتری می تواند تنها يك بار با كد ملی خود اقدام به خريد اين اوراق كند و متقاضيان خريد، بايد وجه ريالی آن را با نرخ پايانی روز قبل دلار توافقی (اسكناس بازار متشكل معاملات ارزی) بپردازند.
با گذشت نزديك به يك ماه از اجرای سياست جديد بانك مركزی، هيچگونه گزارشی درباره ميزان فروش اين اوراق توسط بانك ملی يا نهاد ديگری منتشر نشده. مشخص نيست ميزان استقبال مردم از اين اوراق چقدر بوده و اصولا چقدر نقدينگی سرگردانی كه اين روزها با هر تحركی به بازارهای دارايی حمله میكند؛ جمعآوری شده است.
صحبتهای پر ابهام
در روزهايی كه ارزش پول ملی در حال كاهش است؛ رييس كل بانك مركزی روز گذشته در مراسمی حضور يافته. نام اين مراسم «امضای تفاهمنامه انطباق سياستهای تجاری با ارزی كشور با وزارت صنعت، معدن و تجارت» است. وبسايتهای نزديك به دولت از اين «تفاهمنامه» با عنوان سياست جديد بانك مركزی برای كنترل بازار ارز ياد كردهاند. اما مفادی از اين تفاهمنامه منتشر نشده كه كسی بداند قرار است چه اقداماتی برای اين «انطباق» انجام شود.
اما صحبتهای رييس كل بانك مركزی در حاشيه اين مراسم هم مبهم بود. علی صالحآبادی در پاسخ به سوالی مبنی بر معطل ماندن برخی كشتی های حاوی كالا به دليل عدم تامين ارز آنها گفته است: «اين كالاهايی كه در بنادر وجود دارد ارز آنها موجود است اما نكته بحث ريال اين دسته از كالاهاست به اين معنا كه اين كالاها ترخيص شوند و بعد از فروش، ريال آنها به بانك مركزی تحويل داده شود تا ارز آنها در اختيار قرار گيرد، بنابراين تاكيد می شود در تامين ارز هيچگونه مشكلی وجود ندارد.» شما از اين جمله چيزی متوجه شديد؟ آيا منظور اين است كه واردكنندگان ريال به حسابی واريز كنند و بعد ارز بگيرند؟ آيا منظور اين است كه تا به صورت «نقد» ريال واريز نشود خبری از ارز نيست؟ آيا واردكنندگان قبلا به صورت «اعتباری» با بارنامهای كه در دست داشتند ارز را می گرفتند و «ريال» را با «تاخيری» چندماهه واريز می كردند؟
شكاف 12 هزار تومانی
بخش دوم صحبتهای رييس كل بانك مركزی جالبتر است. صالحآبادی در خصوص حوالههای ارزی و مكانيزم تحويل آنها و دريافت ارز گفته: «هدف بانك مركزی برای خريد حواله ارزی از صادركنندگان تشويق صادرات غيرنفتی است كه مصوبه مجلس شورای اسلامی در همين زمينه نيز وجود دارد، بر همين اساس صادركنندگانی كه در خارج از كشور حواله ارزی دارند با تحويل حواله ارزی به بانك مركزی به همان ميزان اسكناس دلار دريافت ميكنند و صادركننده می تواند ارز دريافتشده را در بازار متشكل ارزی به قيمت روز به فروش برساند و در مقابل حواله ارزی كه در اختيار بانك مركزی است برای واردات مورد استفاده قرار می گيرد.»
اين صحبتها به معنای اين است كه بانك مركزی معتقد است صادركنندگان با قيمتهای كنونی ارز حاضر به فروش آن نيستند. بنابراين نرخ بازار آزاد را مبنا قرار داده و از آنها ارز را می خرد. صادركنندگانی كه پيش از اين بايد به بازار نيما می رفتند و با قيمت 25هزار تومان ارز خود را می فروختند، حالا می توانند با قيمت در كانال 37 هزار تومانی ارز را بفروشند. فاصلهای 12 هزار تومانی كه احتمالا قرار است با خلق نقدينگی پر شود. حالا فرض كنيم كه قيمت ارز در بازار آزاد از اين هم بالاتر برود. در اين صورت، صادركنندگان بهشدت تمايل پيدا می كنند تا دلار خود را به بانك مركزی بفروشند.
سوال بعدی اين است كه آيا بانك مركزی به دنبال نرخ جديدی برای ارز نيمايی است؟ قطعا بانك مركزی می داند كه خلق پول برای پر كردن شكاف ميان ارز با نرخ نيمايی و آزاد با روش كنونی كار بسيار سختی است و اثرات هولناكی بر ميزان نقدينگی و پايه پولی دارد. بنابراين در ميانمدت و حتی كوتاهمدت، شايد رفتار بهتر نزديكتر كردن نرخ نيمايی به نرخ بازار آزاد باشد. اتفاقی كه در نهايت به اثرات شديد قيمتی به ويژه در بخش خوراكی ها می انجامد و البته تورم عمومی را هم از كانال روانی افزايش خواهد داد.
قيمت واقعی دلار چقدر است؟
همين الان، صرافی های بازار ارز ديجيتال، با نرخهای ميانه كانال 38 هزار تومانی دست به معادلسازی نرخ دلار و ريال می زنند. يك صرافی معروف ارز ديجيتال، روز گذشته يك ارز ديجيتال «تتر» را با معادل ريالی 38400 قيمتگذاری كرده بود. از آنجايی كه «تتر» يك دلار قيمت دارد می توان اينگونه ديد كه اين صرافی قيمت هر دلار را 38400 تومان می داند. هرچند كه اصلا مشخص نيست كه چگونه يك صرافی ارز ديجيتال می تواند چنين دست به كشف قيمت دلار بزند. سوال اين است كه اگر اين صرافی قيمت يك «تتر» را 45 هزار تومان يا 50 هزار تومان اعلام كند چه تاثيری بر بازار ارز می گذارد؟
قيمتی كه از پيشبينی ها بالا زد
پيشبينی سازمان برنامه و بودجه از قيمت ارز با دو فرض «با برجام و بدون برجام» را به خاطر داريد؟ در اين گزارش دلار با ادامه تحريمها برای سال جاری ۳۵هزار تومان پيشبينی شده بود. در همان زمان سازمان برنامه و بودجه و حتی شورای عالی اطلاعرسانی دولت با رد اين فرضيات، اصل موضوع را تكذيب كرد. اما قيمتهای كنونی در بازار ارز نشان می دهد كه دلار از پيشبينی ها نيز سبقت گرفته و مشخص نيست در پايان سال چه رقمی را ثبت كند.
(روزنامه اعتماد)
