حواشی 2022
2022 سال آزمون الهی جهان بود. از جنگ اوکراین گرفته تا کووید19 ، تورم تا تغییرات اقلیمی ، و در نهایت تنشهای میان چین و آمریکا و تغییر جهت انتخابات در آمریکا. این مصیبتها نه تنها باعث تغییر جهت جهان و قرار گرفتن آن در مسیری جدید شد، بلکه درک جدید از آن به ما داد.
بزرگترین سورپرایز سال، مقاومت کشورهای لیبرال غرب در برابر حمله ویلادمیر پوتین به اوکراین بود. بعد از خروج تحقیر آمیز آمریکا از افغانستان، غرب متفرقه قطعا نمیتواند محکومیت روسیه را با حمایت واقعی از اوکراین مطابقت دهد.
در واقع زلنسکی و مردمش نشان دادند که استقلال و آزادی ارزش مردن را دارد و الهام بخش جهان شدند. پس از حمایتهای مردمی، دولتهای حمایت خود را از قهرمان جدید دموکراسی (زلنسکی) اعلام کردند. غرب به رهبری دولت بایدن در مقیاسی تسلیحات کمکی برای اوکراین فرستاد که هیچکس فکرش را نمیکرد.
رای دهندگان داخلی هم با حمایت از پوپولیستهای تابو شکن شنیده شدند. علیرغم محوبیت کم بایدن، میانهروها از آرای خود برای حفظ حقوق اساسی استفاده کردند. از جمله حق سقط جنین در برخی ایالات. در رقابتهای انتخاباتی تقریبا تمام تندروهای مورد حمایت دونالد ترامپ شکست خوردند.
در فرانسه، مارین لوپن راستگرای افراطی توسط امانوئل مکرونِ میانه رو شکست خورد. پس از اینکه جورجیا ملونی به عنوان اولین نخست وزیر راست افراطی ایتالیا پس از جنگ منصوب شد، به حزب میانه رو گرایش پیدا کرد. حتی در بریتانیا هم، حزب کارگر و محافظه کار پیروزی را سوای از افراطهای پوپولیستی راست و چپ میدانند.
در حالیکه دموکراسیهای آشفته از خود عزم جدی نشان میدهد شاهد ضعف اتوکراسیهای ثابت قدم هستیم. آقای پوتین نمونه بارز این قضیه است که قمار فاجعهبار خود را چند برابر میکند.
افرادی که رهبران قدرتمند را به خاطر این اقدامات تحسین میکنند باید مراقب عواقب تصمیمات خود باشند. شی جین پینگ تسلط حزب حاکم کمونیست را تثبیت کرده است. از طرفی برای سومین بار خود را به عنوان رهبر چین منصوب کرده است و بعد از مائو به قدرتمندترین رهبر این کشور تبدیل شده است. اما اقدامات او برای آرام کردن بازار املاک، مهار فناوری مصرف کننده و محدود کردن کووید، ضررهای جبران ناپذیری به اقتصاد زده است. امروز با گسترش ویروس در چین متوجه میشویم که دولت این کشور وقتش را تلف کرده در حالیکه میتوانست طرح واکسیناسیون سالمندان، ذخیرهسازی دارو و ایجاد بخش مراقبهای ویژه را در پیش گیرد.
حتی کنترل اجتماعی فراگیر چین نیز دچار تزلزل شده است. البته ماه گذشته سرویسهای امنیتی چین بخشی از اعتراضات مردم را مهار کردند. این اعتراضات پس از پخش مسابقات جام جهانی و نمایش تماشاگران مسابقات، بدون ماسک، صورت گرفت.
مقاومت و تاب آوری غرب در این شرایط، برای تمام افرادی که ارزشهای کلاسیک لیبرالیسم را پذیرفتهاند، دلگرم کننده است. اتفاقات سال 2022 نشان دهنده چند قطبی شدن جهان امروز است. برای پی بردن به اختلاف نظرها به نحوه مواجهه کشورها با حمله 11 سپتامبر و حمله روسیه به اوکراین توجه کنید. در آخرین رای سازمان ملل برای توبیخ روسیه، 35 کشور رای ممتنع دادند. بسیاری از افراد نگرانیهای غرب در ارتباط با نظم جهانی را نمیپذیرند، چرا که مسائلی مانند جنگ یمن و درگیری در شاخ آفریقا و حتی بلایای طبیعی، مسائلی از جنس منطقهای هستند.
در بیشتر نقاط جهان ارزشهای لیبرال درگیر هستند. علیرغم شکست ژایر بولسونارو در برزیل، دموکراسی آمریکای لاتین تحت فشار است. در حالیکه رجب طیب اردوغان باعث و بانی تورم ویرانگر ترکیه است، مخالفان احتمالی خود در انتخابات 2023 را تحت پیگرد قانونی قرار میدهد. در اسرائیل، بنیامین نتانیاهو با تشکیل ائتلافی عرب ستیز و ضد همجنسگرایی در حزب راست افراطی سعی دارد از بازداشت شدن خود به دلیل فساد جلوگیری کند. اقتصاد هند مملو از شرکتهای فناوری محور است در حالیکه سیاست آن اکثریتی و ظالمانه است.
در سراسر جهان ایده دولت محدود در حال شکست خوردن است. زیرا پس از حمله روسیه، دولتهای اروپایی برای کنترل قیمتهای انرژی مداخلات خود را افزایش دادند. آنها همچنین سیاستهای صنعتی را برای حذف سوختهای فسیلی به کار میبرند و نظام بازار را کنار گذاشتهاند. آمریکا در پاسخ تهدیدهای امنیتی چین، موانع تجاری بر سر راه این کشور ایجاد میکند و از طرفی با اعطای یارانه سعی از تقویت صنایع و تولیدات داخلی خود دارد. حتی اگر این سیاست به ضرر متحدان آمریکا باشد.
ناسیونالیسم(ملی گرایی) اقتصادی محبوب است. بزرگنمایی در طول همهگیری کرونا انتظارات دولت را تغییر داد. تخریب خلاق، که سبب بازتخصیص عوامل تولید(سرمایه و نیروکار) میشود، ممکن است برای جمعیتی پیری که سهم کمتری از رشد اقتصادی دارند ناخوشایند باشد.
سرمایهداری با دولت بزرگ کارنامه درخشانی ندارد. اقتصاد دههها است که از تورم ناشی از سیاستهای غلط پولی و مالی رنج میبرد. بنابراین بعید به نظر میرسد که مردم به سیاستمداران و مقامتی که صلاحیت اداره امور اقتصادی را ندارند رای دهند. گاهی اوقات قهرمان مورد حمایت دولت در حوزه انرژی و فناوری موفق میشوند. اما هرچه کشورها بیشتر درگیر دولتهای بزرگ شوند، اتلاف منابع و فعالیتهای رانت جویانه افزایش خواهد یافت.
موقعیت دشوار
2022 ترکیبی از معیارهای لیبرال دولت محدود، احترام به کرامت فردی و ایمان به پیشرفت انسانی بود. غرب پس از فروپاشی کمونیسم اتحاد جماهیر شوروی مغرور شد و بهای این غرور را در عراق، افغانستان و بحران مالی 2008 پرداخت. در سال 2022 غرب با پوپولیسم داخلی و رشد خارقالعاده چین به چالش کشیده شد و جایگاه خود را در نظم نوین جهانی یافت.
