بازار نفت در حال اشباع است؛ بازیگردان کیست؟
در شرایطی که جهان در مسیر گذار به انرژیهای پاک و تحقق اهداف خالص صفر (Net-Zero) پیش میرود، برخی از کشورهای بزرگ تولیدکننده نفت، نهتنها از این روند عقب نماندهاند، بلکه تولید خود را افزایش دادهاند. از امارات، عراق و عربستان گرفته تا برزیل، گویان و حتی کشورهای نوظهوری همچون نامیبیا و نروژ، موج جدیدی از توسعه ظرفیتهای نفتی در حال شکلگیری است.
این در حالی است که حداقل طی ۱۰ سال گذشته توسعه میادین نفتی با کاهش شدیدی مواجه شده بود. اما پس از بحران کرونا و توقف ناگهانی توسعه انرژی های پاک، جهان یکبار دیگر نیاز به سوخت های فسیلی را احساس کرد.
در این میان بسیاری از کشورها اقدام به سرمایهگذاری در میادین نفت و گاز کردهاند.
امارات متحده عربی | هدف: ۵ میلیون بشکه و بیشتر
امارات، یکی از اعضای کلیدی اوپک، بهطور جدی در حال افزایش ظرفیت تولید نفت خود است. شرکت ملی نفت ابوظبی (ADNOC) هدفگذاری کرده تا سال ۲۰۲۷ ظرفیت تولید را به ۵ میلیون بشکه در روز برساند (افزایش از حدود ۴ میلیون بشکه در چند سال پیش). اکنون این ظرفیت به ۴.۸ میلیون بشکه رسیده است.
سُهَیل المزروعی، وزیر انرژی امارات، اخیراً اعلام کرد که اگر بازار جهانی نیاز داشته باشد، ظرفیت تولید میتواند تا ۶ میلیون بشکه در روز نیز افزایش یابد، هرچند این عدد هنوز بهعنوان هدف رسمی اعلام نشده است.
افزایش ظرفیت تولید به امارات این امکان را میدهد که سهمیه بیشتری در توافقات اوپک و اوپک پلاس کسب کند. امارات سال گذشته نیز برای سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ موفق شد سهمیه بیشتری بهدست آورد.
عراق | برنامهریزی برای ۷ میلیون بشکه در روز
عراق، دومین تولیدکننده بزرگ اوپک، نیز به دنبال افزایش ظرفیت خود است. هدفگذاری بغداد رسیدن به بیش از ۶ میلیون بشکه در روز تا سال ۲۰۲۹ است و حتی برنامه دارد در پنج سال آینده تولید را به ۷ میلیون بشکه برساند.
در حال حاضر، عراق حدود ۴ میلیون بشکه در روز تولید میکند و به دلیل تولید بیش از سهمیه در گذشته، همچنان تحت محدودیتهایی از سوی اوپک پلاس قرار دارد.
با وجود تلاشها برای تنوعبخشی به اقتصاد، عراق همچنان به درآمدهای نفتی وابستگی زیادی دارد و همین امر، باعث تمرکز دوباره بر توسعه منابع عظیم نفتی این کشور شده است (چهارمین ذخایر بزرگ نفتی جهان).
عربستان سعودی | پایبند به ۱۲ میلیون بشکه، اما همچنان پیشرو
بزرگترین تولیدکننده نفت اوپک و بزرگترین صادرکننده نفت جهان یعنی عربستان سعودی، همچنان بر نقش کلیدی نفت در اقتصاد خود تأکید دارد.
سال گذشته، شرکت سعودی آرامکو اعلام کرد که طبق دستور دولت، توسعه ظرفیت تولید از ۱۲ به ۱۳ میلیون بشکه متوقف شده و تولید در سطح ۱۲ میلیون بشکه در روز حفظ خواهد شد.
با وجود سرمایهگذاریهای عظیم در انرژیهای تجدیدپذیر (از جمله برنامه ۴۴ گیگاواتی)، ریاض بر این باور است که همه اشکال انرژی، از جمله نفت، برای تضمین امنیت انرژی جهانی ضروری هستند.
شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی عربستان، تأکید کرده که:
«ما به حفظ ظرفیت ۱۲.۳ میلیون بشکهای متعهدیم و به آن افتخار میکنیم.»
آرامکو همچنین تأکید دارد که بسیاری از برنامههای گذار انرژی «بیشازحد تبلیغ شده اما کمتر از آنچه وعده داده شده، تحقق یافتهاند».
برزیل | توسعه تولید در آبهای عمیق آمازون
برزیل، بزرگترین تولیدکننده نفت آمریکای جنوبی و یکی از ده کشور برتر تولیدکننده نفت جهان، خارج از توافقات اوپک پلاس، برنامه گستردهای برای افزایش تولید در دست اجرا دارد.
این کشور در حال واگذاری بلوکهای نفتی دریایی (از جمله در ناحیه پیشنمک و حوضه فوز دو آمازناس) است. غولهای نفتی جهان به مزایده ماه ژوئن هجوم بردند.
شرکت دولتی پتروبراس در حال سرمایهگذاری ۱۱۱ میلیارد دلاری تا سال ۲۰۲۹ است که از این رقم، ۷۷ میلیارد دلار به بخش اکتشاف و تولید نفت و گاز اختصاص یافته است.
گویان | پتروستیت جدید دنیا
گویان که از سال ۲۰۱۹ وارد باشگاه تولیدکنندگان نفت شده، بهسرعت به یکی از ستارههای نوظهور این صنعت تبدیل شده است. با رشد اقتصادی دو رقمی در پنج سال گذشته، گویان اکنون یکی از سریعترین اقتصادهای در حال رشد در جهان است.
تولید فعلی نفت این کشور از میدان «استابروک» تحت مدیریت اکسونموبیل، بیش از ۶۶۰ هزار بشکه در روز است. تولید تا سال ۲۰۳۰ به ۱.۳ میلیون بشکه و ظرفیت کل به ۱.۷ میلیون بشکه در روز خواهد رسید.
در حال حاضر، گویان سومین تولیدکننده نفت در جهان به ازای هر نفر جمعیت است.
نامیبیا | گویان جدید؟
در غرب آفریقا، نامیبیا در مسیر تبدیل شدن به تولیدکننده بزرگ بعدی نفت قرار دارد. ذخایر کشفشده در سواحل این کشور با حجم میادین گویان مقایسه میشود.
شرکتهایی همچون شل، توتال و گالپ پرتغال تاکنون اکتشافات مهمی در آبهای عمیق نامیبیا انجام دادهاند. با این حال، نبود زیرساخت باعث افزایش هزینهها شده است.
مقامات نامیبیا اعلام کردهاند که در حال بررسی مشوقهای بیشتر برای جذب سرمایهگذاری هستند. بر اساس برنامهها، شرکت توتال و BW Energy نروژ تا پایان سال ۲۰۲۶ تصمیم نهایی سرمایهگذاری را اعلام خواهند کرد.
نروژ | صادرکننده انرژی پاک و نفت!
نروژ، بزرگترین تولیدکننده نفت و گاز اروپا، باوجود برخورداری از ناوگان خودروهای برقی با سهم بازار ۹۷ درصدی و شبکه برق تقریباً کاملاً تجدیدپذیر، قصد دارد سطح تولید نفت و گاز را تا سال ۲۰۳۵ حفظ کند.
شرکت دولتی اکوینور همچنان پروژههای بزرگ اکتشاف و توسعه را تصویب میکند تا روند افت تولید در دهه ۲۰۳۰ را به تأخیر بیندازد.
صندوق ثروت ملی نروژ که حدود ۱.۹۲ تریلیون دلار ارزش دارد، بخش عمدهای از درآمد خود را از همین صنعت نفت و گاز کسب کرده است.
واقعگرایی در برابر آرمانگرایی
در حالی که جهان درباره گذار به انرژیهای پاک بحث میکند، واقعیتهای ژئوپلیتیکی، نیازهای اقتصادی و امنیت انرژی، بسیاری از دولتها را به سمت حفظ یا افزایش تولید نفت سوق داده است. نفت، برای برخی کشورها هنوز هم ستون فقرات اقتصاد و ابزار سیاست خارجی است.
گذار اقتصاد جهان به سمت سوختهای پاک اجتناب ناپذیر به نظر میرسد اما مسیر این گذار هموار نیست. اول به خاطر آنکه همچنان سوختهای فسیلی بسیار ارزان هستند و ثانیا همچنان سوختهای فسیلی بسیار سودآور هستند.
با گسترش خودروهای برقی، بخش مهمی از تقاضا برای نفت که مرتبط با حمل و نقل است، کاهش مییابد و احتمالا به زودی بسیاری از تولید کنندگان غیر بهرهور نفت از بازی خارج میشوند. همین مساله منجر به آن شده است که این بازیگران آخرین تلاشها برای استفاده از سوختهای فسیلی را داشته باشند.
