افزایش دوباره قیمت نفت؛ آیا تنگه هرمز همچنان بازار جهانی نفت را تهدید میکند؟
قیمت نفت امروز تحت تأثیر تنشهای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه همچنان در سطوح بالایی قرار دارد. آخرین معاملات نشان میدهد هر بشکه نفت برنت به حدود ۸۸.۱۰ دلار و نفت وست تگزاس اینترمدیت (WTI) به حدود ۸۲.۴۹ دلار رسیده است؛ رشدی که عمدتاً ناشی از نگرانیها درباره امنیت صادرات نفت از تنگه هرمز است. با این حال، برخلاف شوکهای نفتی دهههای گذشته، اقتصاد جهانی تاکنون واکنش شدیدی به این افزایش قیمت نشان نداده است.
چرا بازار نفت در برابر شوک تنگه هرمز مقاومتر شده است؟
کارشناسان معتقدند بازار جهانی نفت امروز نسبت به گذشته انعطافپذیری بیشتری دارد. وجود ذخایر استراتژیک، مازاد تولید در برخی کشورها، افزایش ظرفیت خطوط لوله خارج از تنگه هرمز و تغییر مسیر تجارت جهانی نفت باعث شده اختلال در عرضه، تأثیر کمتری بر قیمتها و اقتصاد جهانی داشته باشد.
در کنار این عوامل، افزایش تولید در کشورهای غیرحاشیه خلیج فارس و بازآرایی پالایشگاهها نیز به کاهش فشار بر بازار کمک کرده است.
کاهش وابستگی اقتصاد جهان به نفت
یکی از مهمترین دلایل مقاومت اقتصاد جهانی، کاهش «شدت مصرف نفت» (Oil Intensity) است. این شاخص نشان میدهد برای تولید هر واحد تولید ناخالص داخلی (GDP)، نسبت به دهههای گذشته نفت بسیار کمتری مصرف میشود.
به همین دلیل، حتی با افزایش قیمت نفت، اثر آن بر تورم، رشد اقتصادی و سیاستهای بانکهای مرکزی بسیار کمتر از بحرانهای نفتی دهه ۱۹۷۰ است. برآوردها نشان میدهد برای آنکه اقتصاد جهانی همان شوک ناشی از انقلاب ایران در سال ۱۹۷۹ را تجربه کند، قیمت واقعی نفت باید تقریباً چهار برابر سطوح فعلی باشد.
آیا خطر کمبود نفت برطرف شده است؟
با وجود این مقاومت، خطر همچنان پابرجاست. تحلیلها نشان میدهد حتی پس از استفاده از ذخایر، افزایش تولید سایر کشورها و تغییر مسیر صادرات، بازار جهانی ممکن است با کمبود روزانه حدود ۱.۵ تا ۳.۵ میلیون بشکه نفت مواجه شود. این کمبود تنها در صورتی جبران خواهد شد که یا تقاضای جهانی کاهش یابد یا صادرات از مسیر تنگه هرمز افزایش پیدا کند.
چشمانداز قیمت نفت
در شرایط فعلی، بازار نفت توانسته بخش مهمی از شوکهای ژئوپلیتیکی را جذب کند و همین موضوع مانع جهشهای شدیدتر قیمت شده است. با این حال، اگر تنشها در خاورمیانه تشدید شود یا صادرات نفت از تنگه هرمز برای مدت طولانی مختل بماند، احتمال افزایش دوباره قیمت نفت و فشار بر اقتصاد جهانی همچنان وجود دارد.
جمعبندی
بازار جهانی نفت امروز نسبت به گذشته مقاومتر شده و افزایش بهرهوری مصرف انرژی، ذخایر استراتژیک و تنوع مسیرهای انتقال نفت باعث شده شوکهای ناشی از بحران تنگه هرمز اثر کمتری بر اقتصاد جهان داشته باشند. اما این به معنای از بین رفتن ریسک نیست؛ زیرا ادامه یا تشدید تنشهای ژئوپلیتیکی میتواند دوباره قیمت نفت را وارد مسیر صعودی کرده و اقتصاد جهانی را با چالشهای جدیدی روبهرو کند.
