اسنپ بک یا مکانیزم ماشه فعال شد، حالا چه میشود؟
در روز ۲۸ شهریور، شورای امنیت سازمان ملل متحد پیشنویس قطعنامهای را که توسط کره جنوبی برای لغو دائمی تحریمهای بینالمللی علیه ایران ارائه شده بود، به رأی گذاشت. نتیجه این رأیگیری با ۹ رأی مخالف، ۴ رأی موافق و ۲ رأی ممتنع منجر به رد این قطعنامه شد. این در حالی است که بسیاری از تحلیلگران معتقدند گرچه این اقدام بهطور مستقیم به معنای فعالسازی مکانیزم ماشه نیست، اما میتواند بستر و زمینه را برای اجرای آن فراهم کند.
سازوکار مکانیزم ماشه در قطعنامه ۲۲۳۱
قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل در سال ۲۰۱۵ با هدف تأیید توافق جامع هستهای ایران و گروه ۱+۵ (برجام) تصویب شد. این قطعنامه همه تحریمهای پیشین علیه ایران را به حالت تعلیق درآورد. با این حال، یکی از بندهای کلیدی آن شامل سازوکار اسنپبک (مکانیزم ماشه) است. بر اساس این بند، اگر یکی از طرفهای توافق مدعی نقض برجام شود، میتواند روند بازگشت خودکار تحریمهای قبلی را آغاز کند.
نقش اروپا و آمریکا در ماجرای اخیر
سه کشور اروپایی شامل فرانسه، آلمان و بریتانیا در تاریخ ۲۸ اوت ۲۰۲۵ رسماً شورای امنیت را از آغاز روند مکانیزم ماشه مطلع کردند. این اقدام یک دوره ۳۰ روزه را فعال کرده که طی آن باید اختلافات از راه دیپلماسی حلوفصل شود. اما با نزدیک شدن به پایان مهلت، نشانههای اندکی از توافق دیده میشود.
به گفته ابوالفضل ظهرهوند، دیپلمات سابق ایرانی، «پیشنویس قطعنامه کره جنوبی در واقع یک نظرسنجی دیپلماتیک بود تا مشخص شود چه میزان آمادگی برای فعالسازی اسنپبک وجود دارد.» وی معتقد است اگر ایران تا ۷ مهرماه نتواند رضایت اروپا را جلب کند، احتمال بالاست که این سه کشور درخواست رسمی فعالسازی مکانیزم ماشه را به شورای امنیت ارائه دهند.
آرای کشورهای عضو شورای امنیت
- مخالفان: آمریکا، انگلیس، فرانسه، یونان، دانمارک، اسلوونی، پاناما، سیرالئون و سومالی
- موافقان: چین، روسیه، پاکستان و الجزایر
- ممتنعان: کرهجنوبی و گویان
این آرایش آرا نشان میدهد که اگر مکانیزم ماشه به مرحله نهایی برسد، حمایت کافی برای جلوگیری از بازگشت تحریمها بعید خواهد بود. چرا که حتی یک رأی مخالف از اعضای دائم شورای امنیت میتواند به معنای فعال شدن خودکار تحریمها باشد.
پیامدهای بازگشت تحریمها علیه ایران
در صورت فعالسازی اسنپبک، تحریمهای پیشین شورای امنیت شامل قطعنامههای ۱۶۹۶، ۱۷۳۷، ۱۷۴۷، ۱۸۰۳، ۱۸۳۵ و ۱۹۲۹ دوباره برقرار خواهند شد. این تحریمها حوزههای گستردهای از جمله:
- برنامه هستهای ایران،
- توسعه موشکهای بالستیک،
- خرید و فروش تسلیحات،
- تبادلات مالی مرتبط با صنایع هستهای و نظامی،
- محدودیتهای علیه افراد و نهادهای ایرانی
را در بر میگیرند.
واکنشها و سناریوهای پیش رو
«مارک فینو»، سخنگوی پیشین وزارت خارجه فرانسه، در گفتوگویی اشاره کرد که نشست مجمع عمومی سازمان ملل در روزهای آینده میتواند فرصتی برای یک مصالحه موقت باشد؛ احتمالاً در قالب تمدید مشروط مهلت فعالسازی مکانیزم ماشه. اما وی هشدار داد که زمان برای توافق بسیار کوتاه است و شرایط به یک «بازی خطرناک روی لبه پرتگاه» شبیه شده است.
از سوی دیگر، ایران تهدید کرده است که در صورت فعال شدن مکانیزم ماشه، همکاری خود با آژانس بینالمللی انرژی اتمی را قطع خواهد کرد. چنین اقدامی میتواند شائبه خروج ایران از معاهده NPT را تقویت کند؛ سناریویی که به گفته بسیاری از تحلیلگران میتواند بحران جدی منطقهای و جهانی به همراه داشته باشد.
جمعبندی
رد پیشنویس قطعنامه کره جنوبی اگرچه به معنای آغاز فوری مکانیزم ماشه نبود، اما عملاً راه را برای بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه ایران در پایان سپتامبر (۲۸ سپتامبر) هموار کرد. با توجه به فضای بیاعتمادی میان ایران و غرب و فشارهای سیاسی آمریکا و اروپا، آینده توافق هستهای در هالهای از ابهام قرار دارد. تنها یک مصالحه سریع در سطح دیپلماسی میتواند مانع از بازگشت کامل تحریمها شود؛ در غیر این صورت، ایران بار دیگر با مجموعهای از سختترین تحریمهای سازمان ملل متحد روبهرو خواهد شد.
