تحلیل قیمت جهانی اوره: چرا باید بازار اوره را زیر نظر گرفت؟

از نیمه اول قرن بیستم تا امروز، قیمت مواد غذایی به طور مرتب در حال کاهش بوده است. یکی از دلایل این امر انقلاب سبز است که در آن به خاطر تحول در تولید کود شیمیایی، تولید محصولات افزایش قابل توجهی پیدا کرد.

در واقع امروزه ما کمترین قیمت را در طول تاریخ بشریت برای مواد غذایی پرداخت می‌کنیم در حالی که از بالاترین تنوع در این محصولات استفاده می‌کنیم. اما اخیرا در این روند خللی ایجاد شده است. به طوری که قیمت مواد غذایی طی دو دهه گذشته همواره صعودی بوده و سقف‌های تازه‌ای ایجاد کرده است.

این موضوع زنگ خطر را برای سیاستگذاران به صدا درآورده است. ما در اینجا از منظر اقتصاد کلان جهانی قصد داریم به تحلیل بازار کود شیمیایی اوره بپردازیم و پتانسیل این صنعت را در افق بلندمدت بررسی کنیم.

۱) امنیت غذایی و موجِ خودکفایی

• پس از جنگ روسیه–اوکراین، ریسک‌های زنجیره تأمین غذا/کود دوباره اوج گرفت و بسیاری کشورها به سمت کاهش وابستگی وارداتی و خودکفایی کشاورزی حرکت کردند؛ این جهت‌گیری، مصرف کودهای نیتروژنه (به‌ویژه اوره) را بالا می‌برد. تحلیل‌های سیاستی و داده‌های FAO نشان می‌دهد جنگ، جریان تجارت نهاده‌های کشاورزی و کود را به‌طور ساختاری جابه‌جا کرده است. این مساله می‌تواند در آینده تقاضا برای کود شیمیایی را افزایش دهد.
• دلیل این افزایش آن است که کشورها برای رسیدن به خودکفایی کشاورزی مجبور هستند محصولاتی را کشت کنند که در آن مزیت رقابتی ندارند یا زمین‌ها در آن کشورها مناسب چنین کشتی نیستند. بنابراین مجبور هستند از کود بیشتری برای افزایش محصولات استفاده کنند.

۲) تداخل با تنش‌های آبی و گرمایش زمین

• گرمایش جهانی و کم‌آبی باعث کوتاه‌تر شدن چرخه‌های کشت و فشار برای افزایش بهره‌وری در واحد سطح می‌شود؛ این معمولاً با مصرف بیشتر کود شیمیایی همراه است.

۳) الگوی عرضه جهانی و سیاست‌های صادراتی

• طبق جمع‌بندی کوتاه‌مدت IFA، تولید جهانی اوره در ۲۰۲۴ به اوج تاریخی ~۲۰۰ میلیون تن رسید و روند افزایشی کوتاه‌مدت را حفظ کرده، اما پراکندگی عرضه (اختلالات منطقه‌ای/ژئوپلیتیک) می‌تواند بازار را نوسانی نگه دارد.
• سیاست‌های صادراتی چین از مهم‌ترین اهرم‌های قیمت است؛ محدودیت‌ها یا گشایش‌های مقطعی چین روی دسترسی واردکنندگان بزرگ مثل هند اثر فوری دارد.
• ریسک خلیج فارس/تنگه هرمز: مدیرعامل Yara هشدار داده هر تنش جدی در این گلوگاه (مسیر ~۴۰٪ تجارت اوره و ~۲۰٪ LNG جهان) می‌تواند شوک قیمتی غذا/کود بسازد.

۴) پیوند با قیمت گاز طبیعی

• هزینه تولید اوره به گاز گره خورده است. بانک جهانی می‌گوید شاخص قیمت کود در ۲۰۲۵ دوباره شتاب گرفته و بخشی از آن ناشی از محدودیت عرضه و انرژی است؛ داده‌های «پینک‌شیت» نشان می‌دهد میانگین ماهانه اوره (اروپای شرقی) از حوالی ۳۱۴–۳۶۰ دلار/تن در ۲۰۲۴ به نزدیک ۳۹۰–۴۰۵ دلار/تن در ۲۰۲۵ Q1–Q2 رسیده است.

محرک‌های قیمت اوره

در جدول زیر محرک‌های مهم قیمت اوره در سطح جهانی را بررسی کرده‌ایم. توجه داشته باشید که قیمت اوره برای اوره‌سازان ایران تحت تاثیر قیمت دلار نیز هست. اما از آنجایی که افزایش قیمت دلار در ایران تاثیر زیادی بر ایجاد آلفای مثبت در سرمایه‌گذاری ندارد، از آن صرف نظر کرده‌ایم.

روند قیمت اوره در یک سال گذشته

در تصویر زیر می‌توانید روند قیمت اوره گرانول را طی یک سال گذشته مشاهده کنید. توجه داشته باشید که این قیمت به ریال است و بخشی از افزایش ۱۲۰ درصدی قیمت اوره طی یک سال گذشته مرتبط با افزایش قیمت دلار است.

تولید کنندگان بورسی اوره کدام شرکت‌ها هستند؟

طبق داده‌های به‌روز، ظرفیت اسمی تولید سالانه اوره در کشور حدود ۶.۳ میلیون تن است. سهم هر شرکت از این مقدار به شرح زیر است:

• پتروشیمی پردیس: حدود ۴۷٪
• پتروشیمی شیراز: حدود ۲۳٪
• پتروشیمی کرمانشاه: حدود ۱۰٪
• پتروشیمی خراسان: حدود ۸٪
• پتروشیمی رازی: حدود ۱۲٪

این شرکت‌ها می‌توانند از افزایش نرخ اوره طی سال‌های آینده سود خوبی ببرند اما باید توجه داشته باشید که این سودآوری منوط به این حقیقت است که این شرکت‌ها به خاطر کمبود گاز تولیدات خود را متوقف نکنند. همچنین به خاطر مشکلات ناشی از تحریم‌ها همچنان توانایی فروش محصولات خود را داشته باشند.